ABD Başkanı Donald Trump, Kahire'de Mısır, Katar ve Türkiye'nin arabuluculuğunda yürütülen görüşmelerin Hamas ile Gazze'deki diğer silahlı grupların aşamalı biçimde silahsızlanmasını öngören bir anlaşmayla sonuçlandığını açıkladı. Trump duyuruyu “tam silahsızlanma” olarak sunarken, Hamas'a yakın bir kaynak metni taslak diye niteledi. Hamas müzakere heyetinden Ghazi Hamad, hiçbir adımın İsrail Gazze'den çekilmeden atılmayacağını söyledi. İsrail'in anlaşmayı resmen desteklediğine ilişkin açıklama gelmezken, bir İsrailli yetkili 15 maddelik belgenin ülkenin taleplerini karşılamadığını bildirdi.
“Kalıcı barış ve güvenliğe doğru anıtsal bir adım.”
Anlaşmanın statüsü taraflara göre farklı
Reuters'ın aktardığı görüşmelere göre ağır silahlar Filistinli bir yönetimin kontrolünde kayıt altına alınacak ve depolanacak, İsrail'e devredilmeyecek. Trump'ın açıklamasında ise İsrail güçlerinin silahsızlanma ilerledikçe kademeli çekileceği, Uluslararası İstikrar Gücü ile yeni Filistin polisinin güvenliği devralacağı belirtildi.
Al Jazeera'nın gördüğü metin, ayrıntılı uygulama yol haritasının 14 gün içinde hazırlanmasını ve gerekirse uluslararası doğrulama organının onayıyla sürenin uzatılmasını öngörüyor. Sürecin Filistinli Ulusal Komite ve uluslararası gücün Gazze'ye girişiyle başlaması, silah envanteri ile depolamanın Filistinli yapı tarafından yürütülmesi planlanıyor. Filistin İslami Cihad ise dolaşımdaki metnin taraflar arasında kesin anlaşma anlamına gelmediğini ve çekinceleri bulunduğunu açıkladı.
Taraflar silahsızlanmanın varlığından çok sırasına ayrılıyor: Hamas önce İsrail'in çekilmesini, İsrail ise süreç başlamadan Gazze'nin tamamen silahsızlandırılmasını istiyor.
Silahların denetimi ve takvim belirsiz
Taslak, tünellerin, silah stoklarının ve silah üretim tesislerinin ortadan kaldırılmasını içeriyor. Buna karşılık hafif ve kişisel silahların hangi aşamada, kime ve hangi denetim altında teslim edileceği açıklanmış değil. İsrail, Gazze'deki silahların tamamen kaldırılmasını süreç için ön koşul sayarken Hamas, silahların İsrail'e veya Filistinli olmayan bir yapıya verilemeyeceğini savunuyor.
Barış Kurulu yetkilisinin gün tahmini. ABD'li bir yetkili, bu aralığı kesin takvim olarak görmedi.
Metindeki 14 günlük süre ayrıntılı yol haritasının hazırlanmasına, 200-320 günlük aralık ise silahsızlanmanın sahadaki olası uygulamasına ilişkin. İki süre aynı aşamayı göstermiyor. ABD'li bir yetkilinin anlaşmayı güvene değil koşulların yerine getirilmesine dayalı bir düzenleme olarak tanımlaması da her adımın ayrıca doğrulanacağını gösteriyor.
Barış Kurulu geçici yönetimi denetleyecek
Trump'ın başkanlığındaki Barış Kurulu, Eylül 2025'te açıklanan Gazze planının uygulanmasını ve yeniden inşa finansmanını koordine etmek üzere oluşturuldu. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Kasım 2025'te kurulu Gazze için geçici bir yönetim yapısı olarak tanıdı, Uluslararası İstikrar Gücü'nün 2027'ye kadar konuşlandırılmasına izin verdi ve kurula altı ayda bir raporlama yükümlülüğü getirdi.
Planın güvenlik ayağındaki uluslararası istikrar gücü belirsizliği yeni duyuruyla tamamen ortadan kalkmış değil. İsrail güvenlik kabinesi 26 Temmuz'da 200 kişilik bir gücün Gazze'ye girişine ilişkin hukuki çerçeveyi onayladı. Buna rağmen kaç personelin fiilen konuşlanacağı, sahaya ne zaman gireceği ve İsrail birliklerinin hangi takvimle çekileceği 30 Temmuz itibarıyla açıklanmadı.
Filistinli teknokratlardan oluşan Ulusal Komite'nin yönetimi ne zaman devralacağı da net değil. Trump, kurulun yeni Filistin yönetimiyle yakın çalışacağını söylerken, Hamas yönetim organlarını 6 Temmuz'da feshettiğini duyurmuştu. Yönetim devri, silahsızlanma, uluslararası gücün konuşlanması ve yeniden inşa fonlarının serbest bırakılması aynı takvime bağlanmadığı sürece planın farklı aşamalarında yeni uyuşmazlıklar çıkabilir.
Sahadaki gelişmeler anlaşmanın gerisinde
Gazze'deki saldırılar diplomatik açıklamayla birlikte durmadı. Sağlık görevlileri, 30 Temmuz'daki İsrail saldırılarında ikisi çocuk en az altı Filistinlinin öldüğünü bildirdi. İsrail ordusu hedeflerin Hamas mensupları olduğunu savundu. Ekim 2025'te başlayan ateşkes döneminde Gazze sağlık yetkililerine göre İsrail saldırılarında 1.200'den fazla Filistinli, İsrailli makamlara göre ise silahlı grupların saldırılarında dört İsrail askeri öldürüldü.
Mevcut tablo, Trump'ın ilanının siyasi bir eşik oluşturduğunu ancak tarafların ortak biçimde onayladığı ayrıntılı uygulama anlaşmasının henüz ortaya çıkmadığını gösteriyor. İsrail'in resmî tutumu, hafif silahların statüsü, doğrulama mekanizması, çekilme sırası ve uluslararası gücün yapısı netleşmeden silahsızlanmanın ne zaman başlayacağı bilinmiyor.
