Sermaye piyasasında erken uyarı sistemi ve ağır ceza planı

Yatırım fonlarında yaşanan krizin ardından Sermaye Piyasası Kanunu'nda değişiklik çalışmaları hız kazandı. Sabah gazetesinin haberine göre 30 madde dolayında olması öngörülen taslak, fonlar için erken uyarı ve otomatik aksiyon sistemi kurulmasını, fon yatırımcısının korunmasına yönelik yeni mekanizmaları ve cezaların artırılmasını içeriyor.

Habere göre alternatifli olarak sürdürülen çalışmanın olgunlaştırılmasının ardından teklifin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın onayına sunulması bekleniyor. Taslak üç temele dayanıyor: yatırımcıya koruma, Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) erken müdahalesi ile sorumluluk ve caydırıcı yaptırım.

Erken uyarı hangi durumda devreye girecek

Taslakta, sermaye piyasası kurumlarının bildirim yükümlülüğünün kapsamının genişletilmesi öngörülüyor. Bugün suç şüphesine bağlı olan bildirimin; olağan dışı fon getirisi, aşırı yoğunlaşma, ilişkili taraf işlemleri, olağan dışı fiyat hareketi, likidite bozulması ve yatırımcı çıkışlarındaki anormal artış gibi risk noktalarında da yapılması planlanıyor.

Erken uyarı ve otomatik aksiyon sisteminin üç durumda devreye girmesi düşünülüyor: fon büyüklüğünün temel finansal göstergelerle açıklanamayacak biçimde artması, fonun toplam değerine oranla nakit ya da kolay paraya çevrilebilir varlık oranının hızla düşmesi ve bir fonun ya da aynı gruba ait fonların dolaşımdaki payı sığ bir hissedeki toplam payının izaha muhtaç biçimde artması. Böylece inisiyatif alanının daraltılması hedefleniyor.

SPK'nın müdahale yetkisi

Yürürlükteki kanunun 96. maddesi SPK'ya, hukuka aykırı faaliyet tespit edildiğinde faaliyetin kapsamını sınırlandırma, geçici durdurma ve yetki iptali yetkisi veriyor. Taslakta bu maddeye "yatırımcıların hak ve menfaatlerinin ciddi şekilde tehlikeye girmesi" ve "piyasanın sağlıklı işleyişinin ciddi şekilde risk altına girmesi" gibi erken müdahale ölçütlerinin eklenmesi değerlendiriliyor.

İşlem yasağı, açığa satış sınırlaması ve işlem limiti gibi tedbirleri düzenleyen 101. maddede ise SPK'nın hangi koşulda, ne zaman ve hangi usulle tedbir alacağına açıklık getirilmesi planlanıyor.

Cezalarda ekonomik büyüklük ölçütü

SPK bugün 9 bin 482 lira ile 5 milyon 565 bin lira arasında idari para cezası verebiliyor. Habere göre taslakta cezaların katlanarak artırılması ve cezanın ekonomik büyüklüğe göre belirlenmesi seçenekleri ele alınıyor. Fon işlemlerinin, ilişkili taraf işlemlerinin ve yapay fiyat oluşumunun hangi noktada piyasa bozucu eylem sayılacağına da açıklık getirilecek.

Piyasa dolandırıcılığı için bugün 5 yıla kadar hapis ve 10 bin güne kadar adli para cezası uygulanıyor. Çalışmada ceza miktarının artırılması ya da fon piyasasına özgü manipülatif işlemlerin mevcut suç tanımlarına eklenmesi değerlendiriliyor.

Tasfiyede ara ödemeye yasal zemin

Taslağın fon yatırımcısına ilişkin bölümünde, tasfiye edilen fonlarda ara ödeme usulüne kanuni zemin oluşturulması, net yatırım tutarının hesaplanmasına ilişkin esasların netleştirilmesi ve tasfiye süreçlerinin hızlandırılması yer alıyor. Fon yöneticisinin görev ve sorumlulukları, fon varlığı ile şirket varlığının ayrıştırılması, risk yönetimi ve yatırım kararlarının kayıt altına alınması da düzenlenecek başlıklar arasında.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek daha önce fonlarda ilave düzenleme yapılabileceğinin sinyalini vermiş, konu Kabine gündemine de gelmişti. Bugün yayımlanan bir aracı kurum raporunda tasfiyedeki fonlarda 334 milyar liralık likidite riski hesaplandı.