İstanbul Sanayi Odası'nın 2025 yılı İSO İkinci 500 araştırması, orta ölçekli sanayi şirketlerinde finansman baskısının daha da ağırlaştığını ortaya koydu. Şirketlerin finansman giderleri yüzde 45,2 artışla 138 milyar TL'ye çıkarken, bu tutarın faaliyet kârına oranı yüzde 86,7'ye yükseldi. Toplam borç yüzde 50,2 büyüyerek 1 trilyon 273,7 milyar TL'ye ulaştı ve borçların özkaynaklara oranı yüzde 107,5 oldu.
Oran bir yılda 5,8 puan arttı. 2015-2024 döneminin yüzde 47,3'lük ortalamasıyla karşılaştırıldığında finansman yükü tarihsel düzeylerin belirgin biçimde üzerinde kaldı.
Üretimden satışlar 2025'te nominal olarak yüzde 25,7 artışla 1 trilyon 750 milyar TL'ye yükseldi. Yıllık ortalama Yİ-ÜFE ile arındırıldığında reel artış yalnızca yüzde 0,2 oldu. Böylece üç yıllık reel gerileme sona erse de üretimdeki toparlanma sınırlı kaldı.
İSO 500 şirketlerinde üretimden satışların reel artışı yüzde 2,1 olarak hesaplanmıştı. İkinci 500 grubundaki daha zayıf performans, orta ölçekli şirketlerin yüksek finansman maliyetleri ve dış talepteki yavaşlamadan daha fazla etkilendiğini gösterdi. Endeks24'te yayımlanan İSO 500 şirketlerine ilişkin araştırma da büyük sanayi kuruluşlarında finansman maliyetlerinin bilanço üzerindeki baskısını ortaya koymuştu.
Borç özkaynağı aştı
İSO İkinci 500 şirketlerinin aktif toplamı yüzde 29,9 büyürken özkaynaklardaki artış yüzde 13,3'te kaldı. Buna karşılık toplam borç yüzde 50,2, mali borçlar yüzde 52,1 yükseldi. Borçların aktifler içindeki payı 7 puan artışla yüzde 51,8'e çıktı, özkaynak payı ise yüzde 48,2'ye geriledi.
Kısa vadeli mali borçların toplam mali borçlar içindeki payı üst üste üçüncü yıl azalarak yüzde 54'e geriledi. Buna karşın borçlanmanın bütün alt kalemlerde hızlanması, şirketlerin yüksek kredi maliyetlerine rağmen işletme sermayesi ve yatırım ihtiyaçlarını borçla karşılamaya devam ettiğine işaret etti.
İhracat geriledi, istihdam azaldı
İSO İkinci 500'ün ihracatı 2025'te yüzde 0,3 düşüşle 15,9 milyar dolara indi. Aynı dönemde Türkiye ihracatı yüzde 4,4, sanayi malları ihracatı yüzde 4,5, İSO 500 ihracatı ise yüzde 8,4 arttı. İkinci 500 grubunun Türkiye sanayi ihracatındaki payı 0,3 puan azalarak yüzde 6'ya geriledi.
Sektörel dağılımda makine ve ekipman ihracatı yüzde 23,3 artarken bilgisayar, elektronik ve optik ürünlerin imalatında yüzde 82,9'luk düşüş kaydedildi. İstihdam da yüzde 2,2 azalarak 285 bin kişiye geriledi. Çalışan başına brüt maaş ve ücretlerdeki artış yüzde 40,4 olurken toplam Ar-Ge harcamaları yüzde 16 artışla 10 milyar TL'ye çıktı.
Kârlılık tarihsel ortalamaların altında kaldı
Faaliyet kârı yüzde 35,4 artışla 160 milyar TL'ye yükselse de faaliyet kârlılığı yüzde 7,7 ile 2015-2024 dönemindeki yüzde 10,9'luk ortalamanın altında kaldı. Vergi öncesi kârlılık yüzde 2,2, FAVÖK kârlılığı yüzde 12,8 olarak gerçekleşti. Vergi öncesi zarar açıklayan kuruluş sayısı 155'e geriledi ancak bu rakam 2008 küresel krizinden bu yana görülen ikinci en yüksek seviye oldu.
Finansman giderlerinin faaliyet kârına oranının yüzde 87'ye yükselmesi, sanayicimizin kazandığının önemli bir bölümünü finansman maliyetlerine ayırmak zorunda kaldığını göstermektedir.
Araştırmada olumlu ayrışan alan teknoloji yoğunluğu oldu. Yüksek teknoloji yoğunluklu sanayilerin yaratılan katma değerdeki payı yüzde 3,3'ten yüzde 4,9'a çıkarak 2015 sonrasının en yüksek seviyesine ulaştı. Orta-yüksek ve yüksek teknoloji gruplarının toplam payı da yüzde 32,1 ile rekor düzeye çıktı.
Kaynak: İstanbul Sanayi Odası, Türkiye'nin İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu 2025 araştırması
