ABD-İsrail ile İran ekseninde devam eden bölgesel çatışmalar, küresel tedarik zincirlerinde ve emtia piyasalarında ağır hasar bırakmaya devam ediyor. Petrol ve petrokimya ürünlerinin arzında yaşanan kesintiler, özellikle Türkiye gibi hammadde ithalatına bağımlı ülkelerin sanayi üretimini doğrudan tehdit ediyor. Arz daralması ve artan navlun maliyetlerinin birleşmesiyle polietilen ve polipropilen fiyatlarında yaşanan yüzde 60'lık artış, sanayicileri acil eylem planı arayışına yöneltti.
Arz sıkıntısı ve maliyet şoku
İstanbul Sanayi Odası (İSO) Meclis Üyesi Fikret Kaya'nın konuya ilişkin değerlendirmeleri, sektördeki kırılganlığın ulaştığı boyutu gözler önüne seriyor. Üretici ülkelerde artan mücbir sebep (force majeure) uygulamalarının belirsizliği derinleştirdiğini belirten Kaya, yükselen sigorta ve navlun bedellerinin toplam maliyet yapısını ağırlaştırdığını vurguluyor. Kimya ve plastik başta olmak üzere birçok sektörün büyük ölçüde ithal hammaddeye dayalı yapısı, küresel dalgalanmaların yurt içi üretim maliyetlerine doğrudan ve sert bir şekilde yansımasına neden oluyor.
Rekabet dezavantajı ve pazar kaybı riski
Tedarik sürelerindeki uzamanın üretim planlamasını bozması ve maliyet artışlarının ihracat fiyatlarını rekabetçi olmaktan uzaklaştırması, geçici bir krizden ziyade kalıcı pazar kaybı endişesi yaratıyor. Çin, Güney Kore ve Vietnam gibi kendi hammaddesini büyük oranda üretebilen ülkelerin küresel pazarda avantaj sağladığı bu denklemde, Türk sanayicisi artan ithalat faturasıyla dezavantajlı konuma sürükleniyor.
Sanayiciden üç aşamalı acil eylem çağrısı
Mevcut darboğazın aşılması için kamu otoritesine koordinasyon çağrısında bulunan sanayiciler, üç temel adımın acilen atılmasını talep ediyor. Kritik hammaddelerde gümrük vergileri ve gözetim uygulamalarının geçici olarak kaldırılması ilk beklenti olarak öne çıkıyor. İkinci aşamada, Çin'in uyguladığı modele benzer şekilde, devlet koordinasyonunda toplu hammadde tedarik anlaşmalarının yapılması isteniyor. Son olarak, kriz dönemlerinde erişimi ve kullanımı zorlaşan Dahilde İşleme Rejimi'nin (DİR) sadeleştirilerek daha pratik hale getirilmesi gerektiği vurgulanıyor.
Petrokimya tedarik zincirindeki bölgesel risk değişimini küresel piyasa hassasiyetleriyle rasyonalize eden modellerimiz, tabloda şu stratejik alanları işaret ediyor:
ANALİZ:
Küresel polimer ve petrokimya arzındaki daralmanın sanayi maliyetlerine yansıması, 2026 yılı makro projeksiyonlarımızda yapısal enflasyonist baskıları canlı tutan ana unsurlardan biri olarak fiyatlanıyor. Özellikle %60'ı bulan hammadde maliyet artışları, plastik, ambalaj, otomotiv yan sanayi ve dayanıklı tüketim malları sektörlerinde faaliyet gösteren şirketlerin operasyonel kâr marjları üzerinde ciddi bir tahribat potansiyeli taşıyor.
İSO verileri ve mevcut emtia rasyoları üzerinden uyguladığımız maliyet duyarlılık modellemeleri, gümrük vergilerinin askıya alınmaması veya devlet destekli tedarik kanallarının açılmaması durumunda, sanayi şirketlerinin 2026 ikinci ve üçüncü çeyrek bilançolarında FAVÖK daralmalarının kaçınılmaz olacağını gösteriyor. Küresel rakiplerin dikey entegrasyon avantajıyla maliyetleri sübvanse ettiği bir ortamda, Türk sanayicisinin artan birim maliyetleri doğrudan nihai tüketiciye yansıtma kapasitesi zayıflamaktadır. Bu durum, BİST Sanayi (XUSIN) endeksinde yer alan ağırlıklı ithal girdi kullanan şirketlerin kısa vadeli hisse performanslarında risk primini yükseltiyor.
Ortadoğu'daki gerilimin uzun vadeye yayılması ihtimali, tedarik zinciri çeşitlendirmesini bir tercih olmaktan çıkarıp zorunluluğa dönüştürüyor. Alternatif pazar arayışları ve devletlerarası makro kontratlar devreye alınmadığı takdirde, likidite projeksiyonlarımız ihracat pazar paylarında yaşanacak %15-20 bandındaki olası bir erimenin, cari açık tarafında ek bir yük yaratacağına işaret ediyor.
ENDEKS24 ANALİZ MASASI
Jeopolitik risk fiyatlamasının sanayi maliyetlerine yansıması ve dış ticaret projeksiyonuŞeffaflık ve Metodoloji Beyanı: Küçük yatırımcıyı koruma ve doğru bilgilendirme misyonumuz kapsamında; bu analiz Endeks24 Analiz ve Araştırma Kurulu denetiminde, rasyonel metodolojilerle hazırlanmıştır. Kurul yapımız ve analiz ilkelerimiz hakkında detaylı bilgi için aşağıdaki linke tıklayabilirsiniz.
LİNK : https://www.endeks24.com/analiz-ve-arastirma-kurulu
Yasal Uyarı: Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir.
