Aynı fiyat artışlarına maruz kalan iki emekli grubu, temmuzda birbirinden ayrışan iki zam oranıyla karşı karşıya kaldı. TÜİK'in 3 Temmuz'da açıkladığı haziran verisiyle yılın ilk yarısına ait kümülatif enflasyon yüzde 17,76'ya ulaştı. SSK ve Bağ-Kur emeklisi kök aylığına bu oranda artış alırken, memur ve memur emeklisinin güncellemesi yüzde 13,52 olarak kesinleşti. Aradaki fark tesadüf değil, iki grubun bağlı olduğu hesap yönteminden kaynaklanıyor.
Temmuz maaş güncellemeleri, milyonlarca hanenin bütçesini doğrudan ilgilendiren ekonomi gündeminin ilk sırasında yer alıyor. SSK ve Bağ-Kur emeklisinin zammı doğrudan altı aylık enflasyona bağlıyken, memur ve memur emeklisinin artışı toplu sözleşme hükümlerine göre hesaplanıyor. Ayrışmanın kaynağı da tam bu ayrımda.
İki grup, iki farklı formül
SSK ve Bağ-Kur emeklisi için hesap sade: yılın ilk altı ayındaki enflasyon ne olduysa kök aylık o kadar artıyor. Ocaktan hazirana biriken yüzde 17,76'lık oran, bu emeklilerin temmuz zammı olarak doğrudan cebe giriyor. Memur ve memur emeklisinde ise devrede iki kalem var: 8. Dönem Toplu Sözleşme'yle yılın ikinci yarısı için baştan belirlenen yüzde 7'lik zam ve bunun üzerine eklenen enflasyon farkı. Haziran sonrası enflasyon farkı yüzde 6,08 olarak oluştu, yüzde 7'lik toplu sözleşme zammıyla birleşince toplam yüzde 13,52'ye ulaştı.
Aradaki 4,24 puan nasıl oluştu
Enflasyon farkı hesabı, toplu sözleşmeyle verilen yüzde 7'yi enflasyonun üzerine değil içine sayıyor. Altı aylık enflasyonun bu eşiği aşan bölümü memurun eline fark olarak geçiyor, aşmayan kısmı ise zaten peşinen verilmiş kabul ediliyor. Sonuçta SSK ve Bağ-Kur emeklisi enflasyonun tamamını alırken, memur ve memur emeklisi yüzde 13,52'de kalıyor ve altı aylık resmi enflasyonun 4,24 puan gerisine düşüyor.
Aynı enflasyon sepetine bağlı iki emekli grubu, temmuzda 4,24 puanlık bir makasla ayrıştı.
Karakaş: seyyanen zam ve taban maaş tartışması
Sosyal Güvenlik Başuzmanı ve Türkiye Gazetesi yazarı İsa Karakaş, köşe yazısında bu tablonun memur emeklisi için bir güncelleme kaybına dönüştüğünü savundu. Karakaş'a göre asıl tartışma matematiksel oranın ötesinde. Yazar, 2023'ten bu yana memur emeklisine söz verilen ve kümülatif hesapla 22 bin lirayı aştığını belirttiği seyyanen zammın temmuzda da ödenmeyeceğini öne sürdü. Karakaş, en düşük memur emeklisi maaşını 27 bin 877 lira düzeyinde gösterdi ve söz verilen seyyanen artış yüzde 13,52'lik güncellemeye eklenseydi bu rakamın 57 bin liraya çıkacağını hesapladı. Bu değerlendirmeler yazarın kulis okumasına dayanıyor, resmi bir karar niteliği taşımıyor.
Kesinleşen tarafta ise taban aylık var. Hükümetin TBMM'ye sunduğu teklifle en düşük emekli maaşı 20 bin liralık tabandan 23 bin 552 liraya yükseltildi. Karakaş, bu formülün kök maaşı 20 bin liranın üzerinde olan ve yıllarca yüksek prim ödemiş emekliyi görece dışarıda bıraktığı görüşünde. Yazar, 2019'da 800 bin kişiyi kapsayan taban uygulamasının artık 5 milyonu aşkın emekliyi kapsar hale geldiğini vurguladı.
Memur ve memur emeklisinin temmuz zammı 15 Temmuz'da hesaplara yansıyacak. 2,5 milyonu aşan memur emeklisinin gözü, artışın en azından SSK ve Bağ-Kur oranına dengelenip dengelenmeyeceğinde. Ancak böyle bir adıma dönük resmi bir düzenleme şimdilik gündemde görünmüyor.
