Hamaney anlaşmanın önüne Lübnan şartını koydu

İran’ın dini lideri Mücteba Hamaney, ABD ile savaşı sona erdirecek olası bir anlaşmanın Lübnan’ın toprak bütünlüğünün korunmasına ve İsrail saldırılarının tamamen, koşulsuz biçimde durmasına bağlı olduğunu açıkladı. Hamaney’in Hizbullah Genel Sekreteri Naim Kasım ile grubun mensuplarına gönderdiği yazılı mesaj, saldırıların iki gündür durduğu Washington ve Tahran hattında Lübnan dosyasını yeniden temel pazarlık başlığına taşıdı.

Lübnan şartı mutabakatın sınırını çiziyor

İran devlet medyasında yayımlanan yazılı mesaja göre Hamaney, Hizbullah’ın savunulmasını İran açısından “stratejik bir sorumluluk” olarak tanımladı. Lübnan’ın toprak bütünlüğünün korunması ile İsrail’in saldırılarının tamamen ve koşulsuz sona erdirilmesini, ABD ile yürütülen savaşı bitirmeyi amaçlayan mutabakatın ön şartı saydı.

Hamaney ayrıca Hizbullah’ın İsrail saldırıları karşısındaki direnişini övdü; özellikle güney Lübnan halkının kayıplarına, yerinden edilenlere ve çatışmalarda hayatını kaybedenlere değindi. Mesajda eski Hizbullah lideri Hasan Nasrallah ile öldürülen diğer komutanlar da anıldı. Açıklama, Tahran’ın Hizbullah’a desteğini yalnız askerî dayanışma değil, Washington ile kurulabilecek yeni diplomatik çerçevenin unsuru olarak gördüğünü ortaya koydu.

Kamuya açık metin ile siyasi söylem ayrışıyor

Reuters’ın 13 Temmuz’da yayımladığı inceleme, haziranda imzalanan İslamabad Mutabakatı’nı 14 maddelik bir çerçeve olarak tanımlıyor. İncelemede Hürmüz Boğazı’ndaki ticari geçiş, İran petrolüne yönelik muafiyetler, dondurulmuş varlıklar ve nihai anlaşma için 60 günlük takvim açık maddelerle aktarılıyor. Lübnan talebi ise belirli bir madde numarasıyla gösterilmiyor; buna karşılık Tahran’ın İsrail’in Lübnan’da ateşkese gitmesini anlaşmanın parçası saydığı doğrulanıyor.

Bu ayrım, Hamaney’in “ilk şart” ifadesinin mutabakatın yayımlanmış birinci maddesinden ziyade İran’ın siyasi öncelik sıralamasını anlatabileceğine işaret ediyor. Mutabakatın tam ve taraflarca ortaklaşa yayımlanmış metni kamuya açık olmadığı için Washington’ın Lübnan koşulunu aynı kapsamda kabul edip etmediği bilinmiyor.

Haziran başında duyurulan İsrail ile Lübnan arasındaki ateşkes girişiminin İran görüşmelerine açabileceği alan, İran diplomasisine etkileriyle birlikte Endeks24’te ele alınmıştı. Son mesaj, o dönemde geçici olarak öne çıkan Lübnan başlığının Tahran açısından kapanmadığını, yeni bir anlaşmanın bağlayıcı koşulu olarak tutulduğunu gösteriyor.

Saldırı molası diplomasiye dar bir alan açtı

Reuters ve Associated Press, ABD ile İran’ın saldırılarını 26 Temmuz itibarıyla ikinci gün üst üste durdurduğunu bildirdi. ABD’nin Birleşmiş Milletler Daimî Temsilcisi Mike Waltz, Başkan Donald Trump’ın görüşmelere alan açmak amacıyla askerî harekâta ara verdiğini söyledi. İranlı bir yetkili de Washington saldırmadığı sürece Tahran’ın operasyonlarını durduracağını aktardı.

Ara, kalıcı ateşkes anlamına gelmiyor. Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş düzeni, İran’ın nükleer programı, yaptırımlar ve dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması çözümsüz kalmayı sürdürüyor. Hamaney’in Lübnan şartını yeniden ilan etmesi, olası anlaşmanın yalnız ABD ile İran arasındaki askerî gerilimi değil, İsrail ile Hizbullah cephesini de aynı anda çözmek zorunda kalacağını gösteriyor.