Devre kesici, fiyatlar kısa sürede sert hareket ettiğinde işlemleri geçici olarak durduran borsa mekanizmasıdır. Borsa İstanbul'da iki ayrı devre kesici bulunur: Biri tek bir payda, diğeri BIST 100 endeksine bağlı olarak bütün piyasada çalışır.
Mekanizmanın amacı fiyatı belirli bir düzeyde tutmak değildir. İşlemler durduğunda emirler yeniden toplanır, yatırımcı yeni bilgiyi değerlendirecek zaman kazanır ve fiyat tek bir eşleşmeyle yeniden oluşur. Bu rehber, Borsa İstanbul Pay Piyasası Prosedürü'ne ve Borsa duyurularına göre Ekim 2026 itibarıyla geçerli olan uygulamayı anlatıyor.
Pay bazında devre kesici nasıl çalışır?
Pay bazında devre kesici yalnızca sürekli işlem bölümünde, yani saat 10.00 ile 18.00 arasında çalışır. Bir payda girilen emir, fiyatı referans fiyatın yüzde 5 altına indirecek bir işleme yol açacaksa o emir iptal edilir ve payda sürekli işlem durur. Uygulamadaki yüzde 5'lik eşik bütün paylar için aynıdır ve yalnızca düşüş yönünde işler. Yükselişte devre kesici uygulanmıyor.
Buradaki referans fiyat bir önceki günün kapanışı değildir. Referans, payda en son tek fiyat yöntemiyle oluşan fiyattır: Güne başlarken açılış fiyatı, gün içinde bir devre kesici çalıştıysa o devre kesicinin sonunda oluşan fiyat. Bu nedenle bir pay aynı gün içinde birden fazla kez devre kesiciye takılabilir. Eylül 2026'da pay bazında devre kesici 2.974 kez devreye girdi.
Devre kesici çalıştığında 10 dakika boyunca emir toplanır ve bu sürede oluşan teorik fiyat ekranda izlenir. Ardından 2 dakikalık eşleştirme aşamasında emirler tek fiyattan karşılaşır ve pay sürekli işleme döner. Devre kesici saat 17.45 ile 18.00 arasında çalışırsa emir toplama süresi 15 dakikaya çıkar ve eşleştirme kapanış seansıyla birlikte yapılır.
Açılış ve kapanış seanslarında, ayrıca Yakın İzleme Pazarı'ndaki paylar gibi zaten tek fiyat yöntemiyle işlem gören paylarda pay bazında devre kesici çalışmaz.
Endekse bağlı devre kesici ne zaman çalışır?
Endekse bağlı devre kesici tek bir payı değil, piyasanın tamamını durdurur. BIST 100 endeksi bir önceki günün kapanışına göre yüzde 6 veya daha fazla düştüğünde devreye girer. Sistem tek aşamalıdır ve yalnızca düşüşte çalışır. Borsa İstanbul bu kuralı 1 Eylül 2025'te değiştirdi. Daha önce yüzde 5 ve yüzde 7'lik iki aşamalı bir yapı uygulanıyordu.
Devre kesici çalıştığında paylarda işlemler 10 dakika durur ve bu sürede emir iptali ya da değişikliği yapılamaz. Sonraki 5 dakikada tek fiyat yöntemiyle emir toplanır, izleyen 5 dakika içinde eşleştirme yapılır. Varantlarda, borsa yatırım fonlarında ve Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'ndaki pay ile pay endeksi sözleşmelerinde duraklama 20 dakikadır.
Endeks saat 17.30 ile 18.00 arasında yüzde 6 düşerse işlemler kapanış seansına kadar durur. Sistem saat 18.00'den sonra devreye girmez ve aynı gün içinde ikinci kez çalışmaz.
| Tür | Tetikleyen hareket | Duraklama | Kapsam |
|---|---|---|---|
| Pay bazında | Payın referans fiyata göre yüzde 5 düşmesi | 10 dakika emir toplama, 2 dakika eşleştirme | Yalnızca ilgili pay |
| Endekse bağlı | BIST 100'ün önceki kapanışa göre yüzde 6 düşmesi | 10 dakika duraklama, 5 dakika emir toplama, 5 dakika içinde eşleştirme | Pay Piyasası'nın tamamı ve ilgili vadeli sözleşmeler |
Devre kesici ile taban fiyat aynı şey mi?
Hayır. Günlük fiyat marjı, bir payın gün içinde gidebileceği en yüksek ve en düşük fiyatı belirler ve bir önceki günün kapanışına göre hesaplanır. Uygulamada bu marj paylarda yüzde 10'dur: Pay bir günde en fazla yüzde 10 yükselerek tavan, en fazla yüzde 10 düşerek taban olur.
Devre kesici ise gün içindeki referans fiyata göre ölçülür ve marjın içinde çalışır. Yükselişte devre kesici olmadığı için bir pay kesintisiz biçimde tavana gidebilir. Düşüşte yüzde 5'lik eşikte işlemler durur, emirler yeniden toplanır ve pay sürekli işleme döndükten sonra tabana kadar gerilemeyi sürdürebilir.
Devre kesici çalıştığında yatırımcı ne yapabilir?
Pay bazında devre kesicinin emir toplama aşamasında yeni emir girilebilir. Bu sürede oluşan teorik eşleşme fiyatı, payın sürekli işleme hangi düzeyden döneceğine dair fikir verir.
Devre kesici bir alım ya da satım sinyali değildir, yalnızca fiyat oluşumuna ara verir. Fiyatı aşırı oynak seyreden paylarda Borsa İstanbul ayrıca brüt takas ve tek fiyat gibi tedbirler uygular. Endeksin günlük seyri BIST 100 sayfasında izlenebilir.
Yasal Uyarı : Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir.
