Volatilite Bazlı Tedbir Sistemi (VBTS), fiyatı aşırı oynak seyreden paylarda Borsa İstanbul'un kademeli olarak kısıtlama getirdiği sistemdir. Sistem Sermaye Piyasası Kurulu kararına dayanır, tedbirleri Borsa İstanbul uygular.
Haberlerde "paya brüt takas getirildi" ya da "pay tek fiyata alındı" biçiminde geçen ifadeler bu sistemin kademelerini anlatır. Tedbir, payın işleme kapatıldığı anlamına gelmez. Pay işlem görmeyi sürdürür, ancak alım satımın koşulları değişir.
VBTS tedbirleri hangi sırayla gelir?
Sistemde beş tedbir var ve her biri bir ay süreyle uygulanıyor. Bir payda ilk tedbir sürerken oynaklık devam ederse sıradaki tedbir eklenir, önceki tedbirler de yürürlükte kalır. Bu yüzden bir payın tedbir listesinde kalma süresi beş aya kadar uzayabilir.
| Sıra | Tedbir | Yatırımcıya etkisi |
|---|---|---|
| 1 | Açığa satış ve kredili işlem yasağı | Payda açığa satış yapılamaz, kredili alım için yeni işlem açılamaz |
| 2 | Brüt takas | Alım ve satım birbirine mahsup edilmez, alınan payın bedeli takas günü hesapta nakit olarak bulunmalıdır |
| 3 | Emir paketi | Piyasa emri girilemez, emir iptal edilemez, miktarı azaltılamaz, fiyatı kötüleştirilemez |
| 4 | Tek fiyat | Sürekli işlem yerine emirler toplanır ve belirli anlarda tek fiyattan eşleşir |
| 5 | İnternet emir yasağı | Paya internet üzerinden emir iletilemez |
Brüt takas nedir?
Olağan durumda bir yatırımcının gün içindeki alımları ve satımları netleştirilir. Aynı gün 100 bin liralık pay satıp 100 bin liralık pay alan yatırımcı, takas günü ek para yatırmak zorunda kalmaz. Brüt takasta bu netleştirme yapılmaz: Alınan payın bedeli takas günü hesapta nakit olarak bulunmalı, satılan pay da hesapta hazır olmalıdır.
Uygulamadaki sonucu şudur: Brüt takastaki bir payı satan yatırımcı, satış bedelini takas tamamlanmadan yeni bir alımda kullanamaz. Bu kural gün içinde al sat yapanların işlem gücünü sınırlar ve paydaki işlem hızını düşürür.
Emir paketi ve tek fiyat ne getirir?
Emir paketi üç kısıtlamadan oluşur. Payda piyasa emri ve piyasadan limite emir girilemez. Girilen emir iptal edilemez, miktarı azaltılamaz ve fiyatı kötüleştirilemez. Yani alış emrinin fiyatı düşürülemez, satış emrinin fiyatı yükseltilemez. Emir toplama aşamalarındaki bilgi yayını da kısıtlanır.
Tek fiyat tedbirinde pay sürekli işlem görmez. Emirler gün içinde belirli sürelerle toplanır ve her toplama döneminin sonunda tek bir fiyattan eşleşir. Fiyat gün boyunca yalnızca bu eşleşme anlarında değişir.
Açığa satış, kredili işlem ve internet emir yasağı
İlk kademede payda açığa satış yapılamaz ve kredili işlemle yeni alım yapılamaz. Tedbir başlamadan önce açılmış kredili işlemler en fazla üç ay sürdürülebilir. Son kademe olan internet emir yasağında emir iletim kanalları kısıtlanır ve paya internet üzerinden emir verilemez.
Tedbirli hisseler nereden izlenir?
Borsa İstanbul tedbir kararlarını aynı gün seans kapandıktan sonra Kamuyu Aydınlatma Platformu'nda duyurur ve tedbirli payların güncel listesini kendi sitesinde yayımlar. Duyuruda tedbirin hangi seansın başında başlayıp hangi seansın sonunda biteceği yazar. Süresi dolan tedbirler de aynı yolla duyurulur. Ekim 2026 başında dokuz payda tedbir süresi doldu.
VBTS tedbirleri ile Yakın İzleme Pazarı birbirinden ayrıdır. Yakın İzleme Pazarı'na alınma kotasyon kurallarına bağlıdır ve bu pazardaki paylar zaten tek fiyat yöntemiyle ve brüt takasla işlem görür. Paylardaki ani düşüşlerde çalışan mekanizma için devre kesici rehberine, şirket açıklamaları için KAP haberleri sayfasına bakılabilir.
Yasal Uyarı : Bu içerik yatırım tavsiyesi değildir.
