- BIS'in 17 Eylül 2026 tarihli çalışma tebliğine göre Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğinde standart büyüklükteki bir düşüşün ardından gelişen ülke devlet tahvillerinin risk primi yaklaşık 30 baz puan açıldı.
- Tebliğe göre aynı düşüş 12 ayda küresel sanayi üretimini yaklaşık yüzde 1,5 azalttı, küresel tüketici fiyatlarını yaklaşık yüzde 1 artırdı.
- BIS tebliğinde arz kaynaklı trafik düşüşlerinin ardından enerjinin reel fiyatı 12 ayda yüzde 16-17, gübrenin reel fiyatı yaklaşık yüzde 15 yükseldi.
Endeks24'ün taramasına göre Uluslararası Ödemeler Bankası'nın (BIS) 17 Eylül 2026'da yayımladığı bir çalışma tebliği, Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğinin düşmesini gelişen ülkelerin borçlanma maliyetindeki artışla ilişkilendiriyor. Tebliğin yazarı BIS ekonomisti Enisse Kharroubi'nin hesabına göre trafikte standart büyüklükte bir düşüşün ardından gelişen ülke devlet tahvillerinin risk primi 6 ile 12 ay içinde yaklaşık 30 baz puan açıldı. Aynı düşüş 12 ayda küresel sanayi üretimini yaklaşık yüzde 1,5 azalttı, küresel tüketici fiyatlarını yaklaşık yüzde 1 artırdı.
Hürmüz'den günlük gemi geçişi bir yılda 89,4'ten 3,6'ya indi
Günlük ortalama gemi geçişi, aylık · Ekim 2025 ile Eylül 2026. Uydu tabanlı tahmin, aylık ortalamalar Endeks24 hesaplaması.
Ekim 2025: 89,4 · Mart 2026: 3,2 · Eylül 2026: 3,6
Kaynak: IMF PortWatch, Endeks24 hesaplaması
Orta Doğu'daki çatışma Şubat 2026'nın son günlerinde başladı. Tebliğe göre Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemi trafiği birkaç gün içinde neredeyse sıfıra indi ve örneklemde büyük bir deniz geçidinde bunun bir eşi yok. Endeks24 hesaplamasına göre IMF PortWatch verisinde Hürmüz'den günde ortalama geçen gemi sayısı Eylül 2026'da 3,6 oldu; 2019-2025 ortalaması 83,7, Ekim 2025'te 89,4, Mart 2026'da 3,2 idi. 1-11 Ekim 2026 döneminde günlük ortalama 3,5'te kaldı.
Çalışma, Kharroubi'nin BIS Working Papers 1378 numaralı "Maritime chokepoints and the global economy: evidence from the Strait of Hormuz" başlıklı tebliği. Metin Ağustos 2026 tarihli ve hakem onayından geçmemiş bir taslak. Yazar, IMF ile Oxford Üniversitesi'nin uydu tabanlı PortWatch verisiyle dünyanın en yoğun 12 deniz geçidindeki günlük trafiği 2019'dan itibaren inceledi.
Hürmüz'deki düşüş enerji ve gübre fiyatını yukarı itti
Yazar, Hürmüz'deki trafik değişimini öteki geçitlerdeki trafikten ve gemi tonajından arındırdı, ardından petrol arzı kaynaklı düşüşleri ayırdı. Bu arz kaynaklı düşüşlerin ardından enerjinin reel fiyatı 6 ayda yaklaşık yüzde 10, 12 ayda yüzde 16-17 yükseldi. Gübrenin reel fiyatındaki artış 6 ayda yüzde 7-8, 12 ayda yaklaşık yüzde 15 oldu.
Tebliğe göre Hürmüz, incelenen 12 geçit arasında küresel arz koşullarının göstergesi gibi davranan tek geçit. Buradaki trafik düştüğünde küresel üretim azalırken fiyatlar arttı; etkiler yaklaşık 5 ay sonra istatistiksel olarak anlamlı hale geldi. Malakka, Süveyş ve Cebelitarık'taki trafiğin etkileri yazara göre ne bu kadar tutarlı ne de bu kadar küresel.
Gelişen ülke tahvillerinde prim zaten yüksekken daha çok açıldı
Gelişen ülkelerin dolar cinsinden devlet tahvillerini izleyen EMBI endeksinde risk primi, Hürmüz trafiğindeki düşüşten 3 ile 4 ay sonra belirgin biçimde açıldı. Yaklaşık 30 baz puanlık etki, ABD'de yatırım yapılabilir notlu şirket tahvillerindeki 15 ve yüksek getirili şirket tahvillerindeki 50 baz puanlık etkinin arasında kaldı.
Yazara göre etki, primin zaten yüksek olduğu dönemlerde büyüyor. Prim değişimlerinin üst çeyreğinde 12 aylık ufukta artış yaklaşık 40 baz puan, alt çeyreğinde 16 baz puan. Kharroubi bu nedenle Hürmüz şokunu, gerginliği artıran bir çarpan olarak tanımlıyor.
| Gösterge | Tahmini etki | Süre | Düşüşün türü |
|---|---|---|---|
| Enerjinin reel fiyatı | yüzde 16-17 artış (6 ayda yaklaşık yüzde 10) | 12 ay | Arz kaynaklı |
| Gübrenin reel fiyatı | yaklaşık yüzde 15 artış (6 ayda yüzde 7-8) | 12 ay | Arz kaynaklı |
| Küresel sanayi üretimi | yaklaşık yüzde 1,5 azalış | 12 ay | Tümü |
| Küresel tüketici fiyatları | yaklaşık yüzde 1 artış | 12 ay | Tümü |
| Gelişen ülke devlet tahvili primi (EMBI) | yaklaşık 30 baz puan açılma | 6-12 ay | Tümü |
| ABD yatırım yapılabilir notlu şirket tahvili primi | yaklaşık 15 baz puan açılma | 6-12 ay | Tümü |
| ABD yüksek getirili şirket tahvili primi | yaklaşık 50 baz puan açılma | 6-12 ay | Tümü |
İstanbul Boğazı da çalışmanın 12 geçidi arasında, ancak tebliğ İstanbul Boğazı için ayrı bir sonuç vermiyor. Aynı veri kaynağında İstanbul Boğazı'ndan gemi geçişi Eylül 2026'da bir yıl öncesine göre yüzde 46 azalmıştı. Tebliğ Türkiye için de ayrı bir tahmin içermiyor.
Endeks24'ün değerlendirmesine göre bu bulgular, Hürmüz'deki kapanmanın etkisinin petrol fiyatıyla sınırlı kalmayıp gübre fiyatları ve gelişen ülkelerin borçlanma maliyeti üzerinden de yayılabileceğine işaret ediyor. Bu değerlendirme tebliğin geçmiş veriden hesapladığı ortalama ilişkilere dayanıyor, tek bir ülke için öngörü değil.
Çalışmanın sınırları belirgin. Tahminler, trafikte bir standart sapma büyüklüğündeki düşüşe göre hesaplandı ve aylık veriyle yaklaşık 76 gözleme dayanıyor. Yazarın ölçtüğü şok göstergesi savaşın başlamasıyla normalin yaklaşık 2 standart sapma altına indi. Tebliğ, Mart 2026'dan beri süren neredeyse tam durmanın toplam etkisi için ayrı bir rakam vermiyor. PortWatch uydu tabanlı bir tahmindir, resmi liman istatistiği değildir.
Bulgunun başka açıklamaları da olabilir. Hürmüz'deki trafik düşüşleri çoğu zaman bölgedeki saldırı ve savaş haberleriyle aynı anda yaşanıyor. Fiyat ve prim hareketlerinin bir bölümü trafiğin kendisinden değil bu haberlerin yarattığı belirsizlikten gelebilir. Yazar petrol arz ve talep şoklarını ayrıca hesaba katıyor, ancak 2020'deki salgın kapanmaları gibi küresel olaylar da aynı dönemde trafiği düşürdü. Tahvil primlerindeki değişim piyasanın genel risk iştahını da yansıtabilir.
