Türk Plastik Sanayicileri Araştırma, Geliştirme ve Eğitim Vakfı (PAGEV) verilerine göre Türkiye, 2024 yılında 9,9 milyon ton plastik mamul üreterek dünya sıralamasında yedinci oldu. Ancak bu üretim artışı, geri dönüşüm oranlarındaki düşüklük ve ithal atık tartışmalarıyla birlikte ciddi çevresel sorunları da beraberinde getiriyor.
Üretim artıyor, nüfus yerinde sayıyor
2024 yılında plastik üretimi yüzde 8,8 artarken, Türkiye nüfusu yalnızca yüzde 0,34 oranında yükseldi. Bu çarpıcı fark, plastik tüketimindeki hızlanmayı gözler önüne seriyor. Üretilen plastiğin yüzde 40’ı ambalajda, yüzde 22’si inşaatta, geri kalanı ise otomotivden tarıma pek çok alanda kullanılıyor.
Plastik atıkta kişi başı 65 kilo
Türkiye’de yıllık yaklaşık 5,6 milyon ton plastik atık oluşuyor. Bu da kişi başına yılda ortalama 65 kilogram plastik atık düştüğü anlamına geliyor. PAGEV’e göre 2023 itibarıyla genel geri dönüşüm oranı yüzde 34,9 iken plastik atıkta bu oran yalnızca yüzde 20 seviyesinde kaldı.
İthalat verileri tutarsız, şeffaflık tartışılıyor
Plastik atık ithalatı da tartışma konusu. Türkiye 2023’te 456 bin ton plastik atık ithal ettiğini beyan ederken, Eurostat ve BM Comtrade verilerine göre bu rakam 660 bin tonu buldu. Aradaki yaklaşık 200 bin tonluk fark, atık yönetimi süreçlerinin denetimi ve şeffaflığı konusunda ciddi soru işaretleri yaratıyor.
En fazla plastik atık gönderen ülkeler arasında İngiltere, Almanya, Belçika, İtalya ve Hollanda yer alıyor.
Küresel sorun: Üretim geri dönüşümden daha hızlı artıyor
Statista verilerine göre 2023’te dünya genelinde 413 milyon ton plastik üretildi. Bu, 1970’lere kıyasla neredeyse 8 katlık bir artış. Üstelik üretimdeki artış, nüfus artış hızının dört katına ulaşmış durumda. Denizlerdeki plastik kirliliği ise kıyı temizliği raporlarına da yansıdı. 2023’te gönüllüler dünya genelinde 3,6 milyon kilogram çöp toplarken, en çok sigara izmariti ve plastik şişeler bulundu.
Uzmanlardan uyarı: Üretimi azaltmadan çözüm mümkün değil
Greenpeace gibi çevre örgütleri, geri dönüşüm sistemlerinin yetersiz olduğunu, asıl çözümün plastik üretiminin azaltılmasında yattığını vurguluyor. Türkiye’nin üretim odaklı politikaları ise çevreye olan etkileriyle birlikte daha sürdürülebilir atık yönetim modellerine duyulan ihtiyacı ortaya koyuyor.
