Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), 2023 yılına ilişkin Finansal İstikrar Raporunu yayımladı. Raporda, reel sektör, hanehalkı ve finansal sistem üzerine kapsamlı değerlendirmeler yer aldı. TCMB Başkanı Fatih Karahan, para politikasındaki sıkı duruşun makroihtiyati tedbirlerle desteklendiğini belirtti. Raporda özellikle reel sektör kârlılıkları, borçluluk oranları ve döviz pozisyonlarına dair dikkat çekici bilgiler paylaşıldı.
Reel sektör borçluluğu azalıyor
Raporda, reel sektör firmalarının finansal borçluluk oranlarında önemli bir düşüş kaydedildiği vurgulandı. TL borçların yurt içi hasılaya oranında gerileme sürerken, döviz cinsinden borçlarda sınırlı bir artış gözlendi. Bu gelişmelere rağmen, reel sektörün toplam borçluluğunun tarihsel ortalamaların altında seyrettiği ifade edildi.
Raporda şu ifadelere yer verildi:
“Firmaların TL borçlarının yurt içi hasılaya oranındaki gerileme devam ederken, YP borçların oranında bir miktar artış yaşanmıştır. Ancak toplam borç oranları halen tarihsel ortalamaların altında.”
Borçluluk oranlarının azalması, firmaların finansal sürdürülebilirliğine dair olumlu bir işaret olarak değerlendiriliyor.
Şirket kârlılıkları tarihi seviyelerde
Raporda, şirket kârlılıklarına dair dikkat çekici veriler paylaşıldı. 2021 yılında faiz indirimi sürecinin başlamasıyla birlikte artan enflasyon ve güçlü iç talep, reel sektör firmalarının kârlılığını önemli ölçüde artırdı. Raporda yer alan analizde şu ifadelere yer verildi:
“Reel sektör firmalarının kârlılık oranları, enflasyon ve güçlü iç talebin etkisiyle 2021 yılından itibaren tarihsel ortalamalarının üzerine çıkmıştır. Parasal sıkılığın artmasıyla birlikte kârlılık oranları gerileme göstermiş ancak halen güçlü seviyelerini korumaktadır.”
2009-2020 döneminde yatay seyreden kârlılık oranlarının, 2021 sonrası keskin bir artış gösterdiği vurgulandı. 2023 yıl sonu itibarıyla kârlılık oranlarının güçlü kalmaya devam ettiği belirtildi.
Döviz pozisyon açığı büyüyor
Reel sektörün döviz pozisyonu açığı, 2023 yılının son çeyreğinden itibaren hızla artış gösterdi. Rapora göre, döviz kredilerindeki artış ve yabancı para varlıklardaki azalma nedeniyle açık pozisyon büyüdü.
“YP kredilerdeki artış ve YP varlıklardaki azalış sonrasında reel sektörün YP pozisyon açığı artmıştır. 2023 yılı ekim ayı itibarıyla 75 milyar dolar olan açık, 2024 yılı ağustos ayında 130 milyar dolara ulaşmıştır.”
Döviz pozisyon açığındaki bu artış, firmaların kur riskine karşı daha savunmasız hale gelmesine yol açıyor.
Hanehalkı borçlanması ve kredi kullanımı
Raporda hanehalkı borçlanmasına dair de önemli veriler yer aldı. Vatandaşların özellikle kredi kartı borçlarını ödemekte zorlandığına dikkat çekildi. Ayrıca, bireysel borçların gelir oranına kıyasla yüksek seviyelerde seyretmesi, borç ödeme performansını olumsuz etkiliyor.
Şirketlerin borç ve varlık dengesi
Reel sektör firmalarının borç ve varlık dengesi üzerine yapılan analizlerde, faiz indirimleri ve makroihtiyati tedbirlerin etkisiyle 2021 sonrası hem borçların hem de varlıkların artış gösterdiği kaydedildi. Ancak şirketlerin finansal sürdürülebilirliğinin korunması için bu dengelerin yakından izlenmesi gerektiği ifade edildi.
Raporun önemi ve geleceğe etkileri
TCMB’nin Finansal İstikrar Raporu, Türkiye ekonomisinin mevcut durumunu ve geleceğe yönelik risklerini anlamak adına kritik veriler sunuyor. Şirketlerin kârlılık oranlarının yüksek seviyelerde seyretmesi, ekonomik büyüme için olumlu bir tablo çizerken, döviz pozisyon açığındaki artış dikkatle izlenmesi gereken bir risk olarak öne çıkıyor.
Reel sektörün borçluluğundaki azalma ve kârlılığın güçlü seviyelerde kalması, ekonomik dayanıklılık açısından olumlu bir sinyal olarak değerlendirilse de parasal sıkılaşmanın devam ettiği bu dönemde finansal göstergelerin yakından takip edilmesi gerektiği vurgulanıyor.
Ekonomim
