Fiyat getirisi, ortalama fiyat performansı, işlem adedi ve işlem hacminin aynı anda artması, bir hissedeki yükselişin yalnızca fiyatla sınırlı kalmadığını, arkasında gerçek para girişi bulunduğunu gösteren güçlü bir teyit sayılır. Borsa İstanbul'da bu dört ölçütü birden tutturan hisseler arasında gayrimenkul yatırım ortaklıkları öne çıkarken, listenin zirvesine yerleşen isim de bu gruptan geldi.

Atakule GMYO hacimde başı çekti

Atakule GMYO hissesinde fiyat yüzde 0,99 ile sınırlı bir artış kaydetti. Buna karşın işlem adedi yüzde 83,80, işlem hacmi ise yüzde 85,69 yükseldi. Fiyattaki ölçülü hareketin ardında bu denli sert bir likidite sıçraması, hisseye giren yatırımcı sayısının ve el değiştiren payların hızla arttığına işaret ediyor.

İşlem hacminde sıralama

Dört ölçütte birden yükselen hisseler işlem hacmindeki artışa göre dizildiğinde, Atakule GMYO açık ara öne çıkıyor. Onu sigorta tarafından AGESA, inşaat kanadından Akfen İnşaat, gıda ve içecekte Anadolu Efes ile Akhan Un izliyor.

Listede tek GMYO ismi Atakule değil. Ahes GMYO da fiyat tarafında yüzde 1,21 yükselirken işlem adedini ve işlem hacmini yüzde 21 dolaylarında artırdı. İki ortaklığın aynı taramada yan yana gelmesi, ilginin tek bir hisseyle sınırlı kalmadığını, gayrimenkul yatırım ortaklıklarına yönelik daha geniş bir yönelime işaret ediyor.

%85,69Atakule GMYO'nun işlem hacmindeki artış; fiyat yalnızca yüzde 0,99 yükselirken hacimdeki bu sıçrama, hisseye yönelen ilginin boyutunu ortaya koyuyor.

Yatırımcı dört ölçüte birden bakıyor

Bir hissenin yalnızca fiyatına bakmak çoğu zaman eksik bir okuma sayılıyor. Fiyatın yanında ortalama fiyat performansının, işlem adedinin ve işlem hacminin de yükselmesi, hareketin geniş bir yatırımcı tabanına dayandığını gösteriyor. Dört ölçütün aynı yöne işaret ettiği hisseler de bu nedenle takip listelerinde ayrı bir yer tutuyor.

Yasal Uyarı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Yatırım kararlarınızı kendi araştırmanıza ve uzman görüşüne dayandırınız.

Türk gıda tedarik zincirinin tartışmalı bir halkası olan beyaz et sektörü, tarihinin en kapsamlı adli operasyonlarından biriyle sarsıldı. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı koordinasyonuyla 8 ilde eş zamanlı yürütülen soruşturmada, piyasayı manipüle ederek haksız fiyat artışlarına zemin hazırladığı ileri sürülen 32 şüpheli gözaltına alındı; haklarında arama ve el koyma işlemleri de uygulandı.

Adalet Bakanı Akın Gürlek, X hesabından yaptığı açıklamada operasyonun arka planını kamuoyuyla paylaştı. Gürlek'e göre soruşturma; vatandaşların temel gıdaya adil ve makul koşullarda erişim hakkını güvence altına alma hedefiyle tasarlandı. Adalet, İçişleri, Ticaret ile Hazine ve Maliye bakanlıklarının koordineli biçimde hareket ettiği belirtildi.

Kayyım kararı ne anlama geliyor

Soruşturmanın en dikkat çekici boyutu, operasyonla eş zamanlı olarak 13 şirkete denetim kayyımı atanması oldu. Kayyım atanan şirketlerin tedarik zincirindeki faaliyetlerinin kesintisiz sürmesi ve ticari işlemlerin hukuka uygun, şeffaf ve denetlenebilir biçimde yürütülmesi amaçlandı. Bu karar, yetkililer tarafından yalnızca cezai değil, aynı zamanda yapısal bir müdahale olarak konumlandırıldı.

Açıklamada, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı ve İstanbul İl Emniyet Müdürlüğü'nün yanı sıra Rekabet Kurumu, Piyasa Gözetimi ve Denetimi Genel Müdürlüğü ile MASAK'ın operasyona katkı sunduğu vurgulandı. Çok kurumlu yapı, soruşturmanın hem cezai hem de rekabet hukuku boyutlarının ayrı ayrı izlendiğine işaret ediyor.

Tedarik zincirinde baskı sürüyor

Beyaz et sektörü, son yıllarda fiyat dalgalanmaları ve tedarik sorunları nedeniyle tüketici şikayetlerinin odağındaydı. Rekabet Kurumu'nun bu soruşturmadaki rolü, daha önce farklı sektörlerde uyguladığı emsal niteliğindeki para cezalarını da akıllara getiriyor. Soruşturmanın ilerleyen aşamalarında idari yaptırımların da gündeme gelmesi bekleniyor.

Türkiye, tükettiği ham petrolün neredeyse tamamını yurt dışından karşılıyor ve enerji ithalatı yıllardır cari açığın en ağır kalemlerinden biri olmayı sürdürüyor. Orta Doğu'daki çatışma ile Hürmüz Boğazı'ndaki sevkiyat kesintilerinin küresel fiyatları aylardır yüksek tutması, bu faturayı daha da kabarttı. Goldman Sachs'ın orta vadeli petrol beklentisini aşağı çekmesi, ithalatçı ülkeler için ufukta bir rahatlama ihtimalini gündeme taşıdı.

ABD merkezli yatırım bankası, 11 Haziran tarihli notunda 2027 yılı Brent petrol tahminini varil başına 80 dolara, ABD tipi ham petrol (WTI) için ise 75 dolara indirdi. Önceki 85 dolarlık Brent beklentisinden yapılan 5 dolarlık indirim, arzın güçlendiği ve talebin zayıfladığı bir tablonun işareti olarak okundu.

Arz cephesi faturayı hafifletiyor

Revizyonun arkasında, Birleşik Arap Emirlikleri'nin OPEC'ten ayrılmasının ardından ülkenin üretim kapasitesine yönelik beklentilerin yükseltilmesi yer alıyor. Goldman Sachs, Brezilya, Guyana ve Venezuela'nın üretim görünümünü de yukarı yönlü güncelledi. Banka, ABD'nin rekor seviyeye ulaşan petrol ihracatı ve Hürmüz Boğazı üzerinden sevkiyatın tamamen durmaması sayesinde küresel arz şokunun büyük ölçüde dengelendiğini vurguluyor.

Çin'in talebi geriliyor

Talep tarafında dünyanın en büyük petrol ithalatçısı Çin öne çıkıyor. Banka, Hürmüz Boğazı'nın yeniden devreye girmesiyle küresel tüketimde toparlanma beklese de Çin'de talebin gerilemesini öngörüyor. Çatışma döneminde otomobil satışlarında elektrikli araçların payının sıçraması, ülkeyi petrol alternatiflerine doğru kalıcı biçimde itiyor.

Rahatlama koşullu, risk primi sürüyor

Tablodaki iyimserlik koşullu. Goldman Sachs, ülkelerin stratejik stoklarını yeniden oluşturması ve Basra Körfezi kaynaklı risk priminin sürmesi nedeniyle fiyatların 2027'de de güçlü seyredebileceğini vurguladı. Mevcut çeyrekte küresel piyasada günlük 5 ila 6 milyon varillik arz açığı beklense de, günlük 3,5 milyon varillik arz fazlası öngörülen 2027'de fiyatların "dayanıklı" kalacağı belirtildi. Banka ayrıca Körfez ülkelerinin petrol ihracatında normalleşmeyi haziran sonundan ağustos sonuna erteledi.

Türkiye açısından kritik soru, bu orta vadeli gerilemenin ne kadar hızlı gerçekleşeceği. Normalleşmenin yaza sarkması, ithalat maliyetlerindeki rahatlamanın da ötelenmesi anlamına geliyor. Yine de 80 dolar bandına çekilen bir Brent beklentisi, son aylarda 100 dolar civarına tırmanan seviyelere kıyasla enerji ithalatçısı ekonomilere nefes alanı vaat ediyor.

Yabancı yatırım bankalarının Borsa İstanbul'daki günlük alım satım tercihleri, piyasada yön arayan yatırımcının yakından izlediği verilerin başında geliyor. Kurum bazlı işlem dökümleri, hangi aracı kuruluşun hangi hissede net alıcı ya da net satıcı olduğunu gösteriyor. Bank of America'nın dünkü dökümü de bu açıdan belirgin bir ayrışma ortaya koydu; kurum bir grup hissede ağırlığını artırırken eş zamanlı olarak başka bir grupta pozisyonunu hafifletti.

Alım tarafında öne çıkan hisseler

Net alım tarafının zirvesinde gıda perakendecisi BİM yer aldı. Onu Türk Hava Yolları, demir çelik grubundan Kardemir ve içecek tarafından Coca Cola İçecek izledi. Listede Akbank'ın da bulunması, alımların perakende ve havacılığın yanı sıra bankacılığa uzandığını gösterdi. Tutarlar net bazlı; yani kurumun aynı hissedeki alış ve satışları mahsuplaştıktan sonra kalan yönü ifade ediyor.

Satış tarafında ağırlık azaltılan hisseler

Satış tarafında tablo daha keskindi. Günün en büyük net satışı 213,9 milyon liralık tutarla EKDMR hissesinde gerçekleşti; bu rakam, alım listesinin zirvesindeki tutarın yaklaşık 1,7 katına denk geldi. Onu otomotivden Ford Otosan ve ATATR izledi. Listede holding tarafından Koç Holding, savunmadan Aselsan, enerjiden Astor Enerji ve Tüpraş'ın yer alması, çıkışların sanayi, savunma ve enerjiye yayıldığına işaret etti.

Tablonun piyasa açısından okunması

Tek bir kurumun tek günlük işlem dökümü, başlı başına bir yön sinyali olarak okunmamalı. Bu veriler kâr realizasyonu, portföy dengelemesi ya da müşteri emirlerinin yansıması gibi farklı nedenlerden kaynaklanabiliyor. Piyasa profesyonelleri, kurum bazlı akışların ancak birkaç günlük eğilim ve diğer yabancı kuruluşların yönüyle birlikte değerlendirildiğinde anlam kazandığını belirtiyor. Bu nedenle dünkü ayrışmanın taktiksel bir hamle mi yoksa daha kalıcı bir tercih mi olduğu, ilerleyen günlerin verisiyle netleşecek.

Yasal Uyarı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Yatırım kararlarınızı kendi araştırmanıza ve uzman görüşüne dayandırınız.

Ortadoğu'daki çatışmanın enerji hattına sıçraması, Türkiye'nin enflasyonla mücadelesini ilgilendiren bir cepheyi yeniden açtı. İran'ın, küresel petrol akışının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nı gemi trafiğine kapatmasının ardından Brent petrol 95 dolara dayandı. Savaş öncesinde varil başına 70 dolar olan gösterge, kısa sürede üçte birden fazla pahalandı. Yükselen enerji maliyeti, Merkez Bankası'nın yüzde 37'de tuttuğu politika faizini indirme takviminin önüne yeni bir soru işareti koydu.

Enerji faturası dezenflasyonu yokluyor

Türkiye, petrol ve doğal gazda büyük ölçüde dışa bağımlı bir ekonomi. Varil fiyatındaki kalıcı bir yükseliş; akaryakıt, ulaştırma ve üretim maliyetleri üzerinden manşet enflasyona, oradan da fiyatlama davranışına yansıyor. Mayıs ayında tüketici enflasyonu yıllık yüzde 32,61, aylık yüzde 1,71 olarak açıklanmıştı. Petrolün yüksek seyri uzarsa, son aylarda yavaşlayan fiyat artışlarının ana eğilimi yeniden yukarı yönlü baskı görebilir. Bu da indirime giden yolu uzatan en somut risklerin başında geliyor.

İndirim için takvim eylüle kayıyor

Faiz patikasına ilişkin değerlendirmesini paylaşan ekonomist İris Cibre, temmuz toplantısını indirim için güçlü bir ihtimal olarak görmüyor. Ağustosun toplantısız bir ay olması nedeniyle gözlerin eylüle çevrildiğini belirten Cibre, rezerv görünümü ve enflasyon eğiliminin destek vermesi halinde Merkez Bankası'nın bu pencereyi değerlendirebileceğini söylüyor. Cibre'ye göre Hürmüz'ün yeniden açılması, enerji fiyatları ve Fed projeksiyonlarında gevşeme getirir; repo ihalelerinin devreye girmesiyle birlikte bu, faizde otomatik bir indirim anlamı taşır. Buna karşın temmuzdaki yönetilen fiyat artışları, tablonun gözden kaçırılmaması gereken tarafında duruyor.

Senaryo iki yönlü ilerliyor

Tablonun diğer ucunda boğazın kapalı kalması ve Fed'den faiz artırımının fiyatlanması ihtimali var; Cibre bu artırımı beklemediğini ifade ediyor. Yavaşlayan iktisadi aktivite ile zayıf yurt içi döviz talebi ise indirim beklentisini destekleyen tarafta. Bu denklemde yıl sonu için telaffuz edilen yüzde 34, mevcut seviyeden geri çekilmenin koşullara bağlı olduğunu gösteriyor.

34Ekonomist İris Cibre'nin koruduğu yıl sonu politika faizi beklentisi; bugünkü yüzde 37'den yaklaşık 3 puanlık indirime işaret ediyor.

Yasal Uyarı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Yatırım kararlarınızı kendi araştırmanıza ve uzman görüşüne dayandırınız.

Uluslararası altın fiyatlarındaki gerileme, Türkiye'deki yatırımcının en yakından izlediği gram altına da yansıdı. ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik askeri adımları geri çekmesi ve iki ülke arasında kısa sürede bir uzlaşmaya varılabileceği yönündeki sinyaller, altına olan güvenli liman talebini zayıflattı. Aynı dönemde Fed'in faizleri artırabileceği beklentisinin güçlenmesi, faiz getirisi olmayan değerli metali yatırımcı gözünde daha az cazip kıldı.

Gram altın haziranda geri çekildi

Serbest piyasada gram altının satış fiyatı 6.073,61 liraya indi. Böylece haziran ayının ilk gününe göre 540,88 lira, başka bir ifadeyle yaklaşık yüzde 8 değer kaybı ortaya çıktı. Geri çekilme çeyrek ve cumhuriyet altınına da yansıdı; çeyrek altının satış fiyatı 9.930,35 liraya, cumhuriyet altını ise 39.599,91 liraya indi.

Düşüşün arkasındaki nedenler

Altındaki satış baskısının ana kaynağı, Orta Doğu'daki gerilimin yumuşaması oldu. Trump, ABD ile İran'ın kısa süre içinde bir barış anlaşması imzalayabileceğini ve bunun Hürmüz Boğazı'nın yeniden deniz taşımacılığına açılmasını sağlayacağını söyledi. İran tarafı ise nihai bir anlaşmaya henüz varılmadığını belirtti. Çatışma riskinin azalması yatırımcıların güvenli limana yönelme ihtiyacını düşürürken, ons altın haftalık bazda yüzde 3'ün üzerinde kayba yöneldi ve İran'la çatışmanın tırmandığı dönemden bu yana yaklaşık yüzde 20 değer yitirdi.

Gözler Fed'in faiz adımında

Piyasaların odağındaki ikinci başlık para politikası oldu. Perşembe günü açıklanan veriler, ABD'de üretici fiyatlarının mayısta beklentilerin üzerinde arttığını ve enerji maliyetlerindeki yükselişle yıllık bazda son üç buçuk yılın en yüksek artışına ulaştığını gösterdi. CME Group'un FedWatch verilerine göre yatırımcılar, Fed'in aralık ayında faiz artırma olasılığını yaklaşık yüzde 60 olarak fiyatlıyor. Enerji maliyetlerinin enflasyonu körükleyebileceği ve merkez bankalarını faizleri daha uzun süre yüksek tutmaya itebileceği endişesi, altın üzerindeki baskıyı besliyor.

Yıllık kazanç korunuyor

Haziran ayındaki sert düşüşe karşın gram altının uzun vadeli tablosu olumlu kalmayı sürdürüyor. Bir yıl önce 4.221,98 lira olan gram altın bugün 6.073,61 lira seviyesinde; bu da yüzde 43,86'lık yıllık kazanca işaret ediyor. Yılbaşı başlangıç değeri 5.985,85 liranın bir miktar üzerinde seyreden metal, kısa vadeli kayıplara karşın yatırımcısını yıllık bazda hâlâ kârda tutuyor.

Yasal Uyarı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Yatırım kararlarınızı kendi araştırmanıza ve uzman görüşüne dayandırınız.

Küresel piyasalar cuma gününe, Orta Doğu'da bir ateşkesin yaklaştığına dönük haber akışıyla girdi. Doları bir haftanın en düşük seviyesine taşıyan bu beklenti Brent petrolü de aşağı çekti; iki gelişme birden, gelişmekte olan piyasalar arasında yer alan Borsa İstanbul için soluklanma alanı doğurabilecek bir tablo çiziyor.

Doları geriye iten adım

Doların yön değiştirmesinde, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik planlanan saldırıları iptal ettiği yönündeki haberler etkili oldu. Bu adım, hafta sonuna kadar bir anlaşmanın imzalanabileceği beklentisini güçlendirirken dolar endeksi (DXY) geriledi ve ABD para birimi büyük rakipleri karşısında zayıfladı. Cuma günü erken işlemlerde dolar bir miktar toparlandı; Japon yeni karşısında yüzde 0,1 yükselerek 160,07 seviyesine çıktı. Buna karşın euro, Avrupa Merkez Bankası'nın faiz artışının ardından haftanın en güçlü seviyelerine yakın kaldı.

Petrol ve enflasyonda yön aşağı

Brent petrolün varil fiyatı, Asya işlemlerinin yeniden açılmasıyla yüzde 1,6 düşüşle 88,94 dolara geriledi. Trump, ABD ile İran'ın Hürmüz Boğazı'nı deniz taşımacılığına yeniden açacak bir anlaşmaya hafta sonuna kadar varabileceğini söylerken, İran tarafı nihai kararın henüz verilmediğini belirtti. Enerji fiyatlarındaki gevşeme enflasyon endişelerini de yatıştırdı: ABD'de mayısta beklentiyi aşan üretici fiyatlarına rağmen, Fed'in yakından izlediği çekirdek PPI yıllık yüzde 4,9 ile yüzde 5,4'lük beklentinin belirgin biçimde altında kaldı.

Faiz beklentisi ileri tarihe kaydı

Yumuşak çekirdek veri, piyasaların Fed'in bir sonraki faiz adımına ilişkin beklentisini öteledi. CME Group'un FedWatch verilerine göre, bankanın 28 Ekim'de sonuçlanacak toplantısında 25 baz puanlık artış olasılığı bir günde yaklaşık yüzde 50'den yüzde 63,3'e yükseldi. Avrupa cephesinde ise ECB, son üç yılda ilk kez 25 baz puanlık artışa giderken Barclays, enflasyon ve büyüme revizyonlarının görece şahin bir tablo ortaya koyduğunu değerlendirdi.

Borsa İstanbul açısından ne anlama geliyor

Bu tablonun gelişmekte olan piyasalara yansıması, analistlerin yakından izlediği bir başlık. Zayıflayan dolar, gelişmekte olan ülke varlıklarına yönelik risk iştahını destekleyen klasik bir unsur; küresel sermayenin bu ülkelere yönelme eğilimini güçlendirebiliyor. Petroldeki gerileme ise Türkiye gibi enerjide dışa bağımlı ekonomiler için doğrudan bir rahatlama kanalı: ithalat faturasını ve maliyet kaynaklı enflasyon baskısını hafifletme potansiyeli taşıyor. Piyasa beklentisine göre bu iki etkenin sürmesi, Borsa İstanbul ve Türk lirası üzerindeki dış kaynaklı baskıyı bir miktar geriletebilir. Tablo yine de ateşkesin gerçekten hayata geçmesine bağlı; jeopolitik gerilimin yeniden tırmanması durumunda hem petrol hem dolar hızla yön değiştirebilir. Risk iştahındaki bu kırılgan toparlanma kripto tarafında da hissedildi: Bitcoin yüzde 0,2 artışla 63.460,05 dolara, Ether yüzde 0,1 yükselişle 1.672,55 dolara çıktı.

Yasal Uyarı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Yatırım kararlarınızı kendi araştırmanıza ve uzman görüşüne dayandırınız.

Aylardır süren ABD ile İran savaşında diplomasi trafiği yeniden hızlandı. ABD Başkanı Donald Trump, Beyaz Saray'da gazetecilerin sorusu üzerine, İran'ın dini lideri Mücteba Hamaney'in iki ülke arasında müzakere edilen mutabakatı onayladığına inandığını söyledi ve "Anladığım kadarıyla cevap evet" ifadesini kullandı.

Beyaz Saray'dan temkinli onay mesajı

Trump, gazetecinin Hamaney'in metni onaylayıp onaylamadığı yönündeki sorusuna kesin bir dille değil, kendi izlenimini aktararak yanıt verdi. Başkan söz konusu düzenlemeyi "çok güçlü bir mutabakat zaptı" olarak nitelendirdi; anlaşmanın "biraz kavramsal olduğunu ancak hayata geçirilecek bir çerçeve" olduğunu da ekledi.

Açıklamanın dikkat çeken yönü, onayın doğrudan İran'ın en üst karar merciine atfedilmesiydi. Babası Ali Hamaney'in savaşın ilk gününde öldürülmesinin ardından İran İslam Devrimi'nin liderliğine getirilen Mücteba Hamaney, kamuoyu önüne çıkmıyor ve sürece dolaylı kanallardan dahil olduğu belirtiliyor.

Tahran cephesinden gelen mesaj, Washington'ın iyimser tablosuyla örtüşmüyor. Fars Haber Ajansı'na konuşan kaynaklar, Başkan'ın sözlerini "doğru ile yalanın karışımı" diye niteleyip "sahte zafer sergileme çabası" ifadesini kullandı. İran tarafı, anlaşma nihai hale gelirse önce arabulucu Pakistan'ı, ardından kamuoyunu bilgilendireceğini daha önce duyurmuştu; bu kanaldan henüz bir teyit gelmedi.

Masadaki taslakta ne var

Haftalardır üzerinde çalışılan taslak, ilk fazda 60 günlük bir süreyi öngörüyor. Bu sürede ateşkesin uzatılması, Hürmüz Boğazı'nın kısıtlamasız ticari geçişe açılması ve İran'ın boğazdaki mayınları temizlemesi planlanıyor. Buna karşılık ABD'nin İran limanlarına uyguladığı deniz ablukasını kaldırması bekleniyor; ancak Trump, ablukanın nihai anlaşma imzalanana kadar yürürlükte kalacağını söyledi.

Nükleer dosya ise 60 günlük süreçte ayrıca ele alınacak başlıklar arasında. Taslak bu haliyle İran'dan "nükleer silah geliştirmeme" taahhüdü içeriyor; zenginleştirilmiş uranyum stoğunun tasfiyesi ile zenginleştirmenin sınırlandırılması gibi somut adımlar sürece bırakılıyor. İsrail, uranyumun kaderine dair net bir hüküm bulunmadığı gerekçesiyle çerçeveye mesafeli duruyor.

30 günİran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki mayınları temizlemesi için taslakta öngörülen süre.

Türkiye ve piyasa boyutu

Trump'ın mutabakata onay verdiğini ileri sürdüğü ülkeler arasında Türkiye de yer alıyor. Ankara'nın listede görünmesi, Türkiye'nin Körfez krizinde sessiz bir arabuluculuk rolü üstlendiği yorumlarını güçlendiriyor. Boğazın ticari geçişe açılması, enerji taşımacılığı üzerindeki baskıyı hafifletecek ve petrol fiyatlarında aşağı yönlü etki yaratabilecek bir gelişme olarak okunuyor.

Bununla birlikte savaşın dördüncü ayına girilirken Washington ile Tahran'dan gelen çelişkili açıklamalar, kalıcı bir ateşkesin henüz güvenceye alınmadığını gösteriyor. Piyasalar, imza töreninin gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini ve ablukanın ne zaman kalkacağını yakından izliyor.

Yasal Uyarı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Yatırım kararlarınızı kendi araştırmanıza ve uzman görüşüne dayandırınız.

SpaceX'in Nasdaq'taki ilk işlem gününe saatler kala dört büyük ABD eyaletinin yatırım yetkilileri alarm verdi: Elon Musk'ın roket şirketini hızla büyük endekslere dahil etmek için gevşetilen kurallar, yalnızca 75 milyar dolarlık bu halka arzla sınırlı kalmayacak. Yetkililer, aynı mekanizmanın OpenAI ve Anthropic gibi yaklaşan devasa halka arzlar için de şablon olarak kullanılacağını uyarıyor.

Dört büyük ABD eyaletinin yatırım yetkilileri perşembe günü Nasdaq ve FTSE Russell'a ayrı ayrı mektup göndererek son dönemde büyük halka arzları kolaylaştıran kural değişikliklerinin yatırımcı riskleri tam olarak değerlendirilmeden uygulamaya sokulduğunu öne sürdü ve değişikliklerin askıya alınmasını istedi. New York Eyalet Denetçisi Thomas DiNapoli, New York Şehri Denetçisi Mark Levine, Illinois Haznedarı Michael Frerichs ve Maryland Denetçisi Brooke Lierman imzasını taşıyan mektupta FTSE Russell'a yönelik çağrı açıktı: endeks sağlayıcısı, pasif fon yatırımcılarının çıkarlarını halka arz eden şirketlerin ve aracı kurumların önüne koymalı.

Flotasyon oranı ve zorunlu alım sorunu

Sorunun özü, SpaceX'in son derece düşük serbest dolaşım oranında yatıyor. Hisselerin yalnızca yüzde 3 ila 4'ü ilk işlem gününde serbest işlem görecek; Musk'ın payları ise 366 gün boyunca kilitli kalacak. Buna karşın Nasdaq, 1 Mayıs 2026'da yürürlüğe giren yeni "hızlı giriş" kuralıyla şirketi listeden itibaren yalnızca 15 işlem günü sonra Nasdaq-100 endeksine alacak. Bu, daha önce zorunlu olan üç aylık bekleme süresini fiilen kaldırdı.

Eyalet yetkililerinin Nasdaq'a gönderdiği mektupta, kuralın resmi bir analiz yapılmadan nasıl hayata geçirildiği sorgulandı. "1,4 trilyon dolardan fazla yatırımcı varlığını etkileyen bu değişikliğin neden böyle bir analiz olmadan kabul edildiğini açıklamanızı istiyoruz" diyen yetkililer aynı zamanda Nasdaq'a, hangi şirketin ya da danışmanların kural hazırlık sürecine dahil olup olmadığını da sordu.

OpenAI ve Anthropic için emsal kaygısı

Mektupların asıl ağırlığı, SpaceX'i bir istisna değil bir kural olarak çerçevelemesinden geliyor. FTSE Russell'a yazılan mektupta SpaceX'in yanı sıra OpenAI ve Anthropic "yakın gelecekte halka arz edilmesi beklenen şirketler" olarak açıkça anıldı. Yetkililer, eğer bu metodoloji değişiklikleri geri alınmazsa her büyük halka arzın aynı yöntemle pasif fonlara dayatılacağını öngörüyor. Bu çerçevede üç yapay zeka ve uzay devi için endekslere erken giriş kılı kılına tartışılan bir mesele haline geldi.

Öte yandan, S&P Dow Jones farklı bir tutum sergiledi. S&P 500, SpaceX'i hem kârlılık şartı hem de düşük serbest dolaşım gerekçesiyle endeksine almayı reddederken şöyle bir mesaj verdi: "Yalnızca piyasa değerine dayalı istisnalar verilmemelidir." Endeks sağlayıcıları arasındaki bu ayrışma, metodoloji tartışmasını daha da derinleştiriyor.

3,5xSpaceX'in halka arzına gelen talep, aranan 75 milyar dolarlık miktarın yaklaşık 3,5 katına ulaştı; ancak yüksek aşırıtalep, düşük float riskini ortadan kaldırmıyor.

Nasdaq ve FTSE yanıtı

Nasdaq sözcüsü, şirketlerin artık çok daha büyük ölçekte ve karmaşık sermaye yapılarıyla halka açıldığı ve metodoloji güncellemesinin bu gerçeği yansıttığı görüşünde. Sözcü, değişikliklerin resmi kamuoyu istişare sürecinin ardından hayata geçirildiğini ve diğer büyük endeks sağlayıcılarının bağımsız kararlarıyla örtüştüğünü vurguladı. LSEG ise konu hakkında yorum yapmadı.

Yasal Uyarı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Yatırım kararlarınızı kendi araştırmanıza ve uzman görüşüne dayandırınız.

ABD Başkanı Donald Trump, İran liderliğinin müzakere metnini onayladığını açıklayarak Perşembe akşamı planlanan hava saldırılarını iptal etti ve imza töreninin yakın olduğunu duyurdu. Saat farkı birkaç saati geçmeden İran'ın yarı resmi Fars Haber Ajansı, müzakere ekibine yakın kaynaklara dayanarak Tahran'ın henüz herhangi bir mutabakat metni üzerinde anlaşmaya varmadığını bildirdi.

180°derecelik dönüş: Trump önce Hark Adası'nı almayı ilan etti, birkaç saat içinde saldırıları iptal ettiğini açıkladı.

Trump, Truth Social'dan yaptığı açıklamada görüşmelerin "İran liderliğinin en üst düzeyine taşınarak onaylanmış olduğunu" belirtti. ABD, İsrail, Suudi Arabistan, Türkiye, Pakistan, Katar ve diğer tarafların hem genel çerçeve hem de ayrıntılar üzerinde mutabakata vardığını ileri süren Trump, imza töreninin yer ve tarihini kısa sürede açıklayacağını söyledi. Deniz ablukasının nihai anlaşmaya kadar yürürlükte kalacağını da ekledi.

İki tarafın tutumu yan yana

Fars'a konuşan kaynaklar Trump'ın sözlerini "doğru ve yalanın karışımı" olarak nitelendirip "sahte zafer sergileme çabası" ifadesini kullandı. Tahran, anlaşmanın nihai hale gelmesi durumunda önce arabulucu Pakistan'ı ve ardından kamuoyunu bilgilendireceğini önceki açıklamalarında belirtmişti; bu kanaldan henüz herhangi bir teyit gelmedi.

Masadaki taslağın içeriği

Haftalardır müzakere edilen 60 günlük taslak mutabakat; ateşkesin uzatılmasını, Hürmüz Boğazı'nın kısıtlamasız ticari geçişe açılmasını ve İran'ın 30 gün içinde boğazdaki mayınları temizlemesini öngörüyor. Buna karşılık ABD'nin İran limanlarına uyguladığı deniz ablukasını kaldırması planlanıyor. Nükleer taahhütler ise 60 günlük süreçte ayrıca müzakere edilecek başlıklar arasında yer alıyor; İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stoğunun tasfiyesi ve zenginleştirme faaliyetlerinin sınırlandırılması bu sürecin öncelikli gündem maddeleri.

Axios'un daha önce aktardığına göre Trump, metnin nükleer madde bölümüne ilişkin değişiklik talep etmişti; bu istek, taraflar arasında yeni bir yazışma turunu başlatmıştı. Taslak bu haliyle İran'dan "nükleer silah geliştirmeme" taahhüdü içeriyor ancak daha somut kısıtlamalar 60 günlük süreç için ertelenmiş durumda. İsrail ise bu çerçeveyi yetersiz bularak, zenginleştirilmiş uranyumun kaderine dair net bir hüküm olmaksızın herhangi bir anlaşmaya mesafeli yaklaşıyor.

Türkiye ve bölgesel dinamik

Trump'ın açıklamasında onay verdiğini ileri sürdüğü ülkeler arasında Türkiye de yer alıyor. Ankara'nın listede görünmesi, Türkiye'nin Körfez krizinde sessiz bir arabuluculuk rolü üstlendiğine işaret ediyor. Öte yandan İran, nihai mutabakat halinde Pakistan'ın bilgilendirileceğini daha önce teyit etmişti; bu da Islamabad'ın öne çıkan diplomatik kanal konumunu koruduğunu gösteriyor.

Piyasalar açısından tablonun önemi büyük. Boğazın açılması, enerji taşımacılığı üzerindeki baskıyı hafifletecek ve petrol fiyatları üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturabilecek. Buna karşın savaşın dördüncü ayına girilirken karşılıklı çelişen açıklamalar, kalıcı bir ateşkes ortamının henüz sağlanamadığına işaret ediyor.

Trump, 11 Haziran akşamı Truth Social'dan ani bir mesaj yayımladı: İran İslam Cumhuriyeti ile yapılan müzakereler Tahran'ın en üst liderliğine taşınıp onaylanınca, planlanan hava saldırıları ve bombardıman iptal edildi. Anlaşma yeri ile tarihi kısa süre içinde açıklanacak.

Açıklama, bölgede günlerce süren yüksek tansiyon ortamında geldi. ABD, 10 Haziran'da ateşkes görüşmelerinin tıkanmasının ardından İran'daki çok sayıda hedefe yeniden saldırı başlatmış; Trump ise anlaşmaya varılmazsa saldırıların "çok daha şiddetli" süreceğini açıkça söylemişti. Saatler içinde tablo tersine döndü.

Geniş koalisyon, tek metin

Trump'ın Truth Social paylaşımı, anlaşmanın yalnızca ABD ile İran arasında ikili bir metin olmadığını ortaya koyuyor. Paylaşımda, müzakerenin nihai noktalarının "hem genel çerçevede hem de en ince ayrıntısına kadar" ABD, İsrail, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Türkiye, Pakistan, Bahreyn, Kuveyt, Ürdün ve Mısır tarafından onaylandığı belirtiliyor. On bir ülkenin tek bir açıklamada anlaşmanın onaylayıcısı olarak sıralanması, ABD-İran savaşının diplomatik zemine taşınmasında bölgesel mutabakatın ne ölçüde geniş tutulduğunu gösteriyor.

Türkiye'nin rolü

Türkiye, bu süreçte yalnızca imzacı listesinde yer almakla kalmadı; Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, müzakerelerin tüm kritik aşamalarında hem ABD hem İran tarafıyla doğrudan temasta oldu. Fidan, birkaç gün önce yaptığı açıklamada "Her iki tarafla, arabulucu Pakistan ve bölgedeki diğer ilgili taraflarla düzenli istişareler içindeyim; onların bir anlaşmaya varmalarına yardımcı olmak için elimizden geleni yapıyoruz" demişti. Ocak ayında İstanbul'da İran Dışişleri Bakanı Arakçi ile gerçekleştirilen görüşmeler, Türkiye'nin sürece bu denli erken dahil olduğunu gösteriyor.

2ay boyunca süren görüşmeler, ABD deniz ablukasının Nisan 2026'da başlaması ve Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla birlikte kıyısına geldi.

Trump'ın Türkiye Büyükelçisi Tom Barrack'a Suriye ve Irak için ek yetki vermesi de aynı dönemde gündeme gelmişti. Barrack'ın genişletilen rolü, Ankara'nın bölgesel denklemdeki konumunu daha görünür kılıyor.

Deniz ablukası ve bir sonraki adım

Trump'ın açıklamasında önemli bir kayıt bulunuyor: Nisan 2026'dan bu yana yürürlükte olan ABD deniz ablukası, anlaşma imzalanana kadar "tam gücüyle" devam edecek. ABD'nin bu abluka kapsamında İran limanlarına erişmeye çalışan gemileri durdurduğu, bazılarını ele geçirdiği biliniyor; resmi verilere göre abluka İran'a günlük 500 milyon dolar civarında maliyet yüklüyor.

Görüşmelerin içeriğine ilişkin sızdırılan bilgiler, masadaki çerçeveyi bir ölçüde ortaya koyuyor: 60 günlük ateşkes uzatması, Hürmüz Boğazı'nın ticari gemilere yeniden açılması ve İran'ın nükleer programına ilişkin kalıcı görüşmeler için bir takvim belirlenmesi gündemin merkezinde yer alıyor. Ancak Tahran, bazı talepleri "çelişkili" bulduğunu kamuoyuyla paylaştı; İran Dışişleri Bakanlığı da geçen hafta ABD'nin süreçte "birçok kez çelişkili tutumlar sergilediğini" söylemişti.

Bu aşamada anlaşmanın nihai bir barış metni mi yoksa kısa vadeli bir ateşkes belgesi mi olduğu netlik kazanmamış durumda. Önceki ateşkes denemeleri, her iki tarafça da ihlal edilmişti. Piyasaların ve bölgenin gözü imza töreninin tarihine çevrilmiş; Hürmüz Boğazı'nın ne zaman ticari trafiğe tamamen açılacağı ise en kritik soru olmaya devam ediyor.

TRT 4K kanalı yıllardır yayında. Dünya Kupası'na gelindiğinde ise kanal boş kalıyor: 24 yıl aradan sonra gidilen turnuvanın maçları, mevcut altyapıya rağmen Full HD'de izlenecek. Maliyet ve ek uydu kapasitesi gereklilikleri öne sürülürken İngiltere, Almanya ve Fransa başta olmak üzere 6 Avrupa ülkesi aynı turnuvayı 4K'da yayınlıyor.

10yıldır açık olan TRT 4K kanalı, hem 2024 EURO'da hem 2026 Dünya Kupası'nda maç yayınlamıyor.

FIFA, 2026 Dünya Kupası yayınlarını uluslararası yayın merkezinden 4K HDR formatında (3840x2160 piksel, 59,94fps) tüm yayıncılara dağıtıyor. Yani sinyal mevcuttur; sorun son adımda, yayıncının bu sinyali izleyiciye iletip iletmeyeceğinde düğümleniyor. TRT bu adımı atmamayı tercih etti.

Avrupa'da tablo: kim 4K, kim Full HD

Maliyet gerekçesi yalnızca TRT'ye özgü değil. Hollanda'nın NPO'su, Polonya'nın TVP'si ve çeşitli İskandinav yayıncılar da artan maliyetleri öne sürerek 4K'dan geri çekildi. Öte yandan bu ülkelerin çoğunun TRT gibi bandrol tabanlı bir kamu finansmanı modeli bulunmuyor. Eleştirmenler, geniş bir vergi tabanından beslenen bir kamu yayıncısının neden bu yatırımı yapamadığını sorguluyor.

Teknik gerekçe ve kamuoyunun tepkisi

TRT, 4K yayın yapılmamasına ilişkin resmi bir açıklama yapmadı. Buna karşın sosyal medyada tepkiler büyüdü. Özellikle TV, akıllı telefon ve bilgisayar gibi teknoloji ürünlerinden alınan bandrol ücretinin TRT'nin ana finansman kalemleri arasında yer alması, eleştirilerin odak noktasını oluşturuyor. Bazı kullanıcılar, turnuvanın 2018 ve 2022 dünya kupalarında 4K olarak yayınlandığını da hatırlatarak gerilemeye dikkat çekti.

4K izlemek isteyenler için VPN aracılığıyla ulaşılabilen ücretsiz alternatifler gündemde. Brezilya'nın YouTube kanalı CazéTV, turnuvanın 104 maçının tamamını 4K çözünürlükte şifresiz yayınlıyor. ABD'de FOX One uygulaması da 4K akışı sunuyor. Bu seçenekler yasal açıdan tartışmalı olmakla birlikte teknik olarak erişilebilir durumda.

Avrupa Merkez Bankası bugün, Eylül 2023'ten bu yana ilk kez faiz artırarak euro bölgesinde yükselen enflasyona karşı somut bir adım attı. Artışın mürekkebi kurumadan, Reuters'a konuşan ECB'li iki kaynak yeni bir sinyal verdi: petrol fiyatlarında ani bir sıçrama yaşanmazsa temmuz toplantısında yeni artış yerine bekleyişin daha olası göründüğü değerlendiriliyor. Bu ayrım, Türk varlıkları için bir risk mü yoksa fırsat mı sorusunu beraberinde getiriyor.

ECB'nin bugünkü kararı; İran savaşının körüklediği enerji fiyatı artışının Avro Bölgesi enflasyonunu mayıs itibarıyla yüzde 3,2'ye taşımasının ardından geldi. Lagarde, artışın bir "sigorta" hamlesi olmadığını açıkça vurguladı: "Bu karar doğrudan savaşın sonucudur." Banka aynı zamanda 2026 büyüme tahminini yüzde 0,9'dan 0,8'e indirdi; enflasyonun yüzde 2 hedefine dönüşü ancak 2028'e ertelendi.

Temmuz için eşik: Brent 100 dolar

Reuters'ın haberine kaynaklık eden iki isim, temmuz toplantısında yeni bir artışın gündeme gelebilmesi için Brent petrolün varil fiyatının 100 doların üzerine çıkmasının gerekli olduğunu belirtti. Brent bugün 93,7 dolar civarında seyrediyor. İkinci kaynak ise çekirdek enflasyonda beklenmedik bir artışın da ECB'yi yeniden harekete geçirebileceğini ifade etti. Öte yandan her iki kaynak da mevcut ECB projeksiyonlarının iki faiz artışı daha öngördüğünü vurguladı; dolayısıyla temmuzda duraklama, eylülde yeniden artış olasılığını dışlamıyor.

Türkiye cephesi: Faiz makası ve sermaye dengesi

TCMB bugün politika faizini yüzde 37'de sabit bıraktı; piyasa beklentisi bu yöndeydi. Dolar/TL açılışta 46,15'ten işlem görüyordu. ECB'nin temmuzda duraklaması, Türkiye aleyhine kısa vadeli bir risk kanalı açabilir: Avro Bölgesi faizleri artarken, TL'nin yüksek nominal faizi sunduğu görece avantaj erozyon riskiyle karşı karşıya kalmaktadır. Ancak temmuz duraklamasının fiyatlanması, gelişmekte olan piyasalara yönelik risk iştahını geçici de olsa canlandırabilir.

Daha kalıcı etki ise enerji faturasından geliyor. Brent'in 90 dolar üzerinde seyretmesi, Türkiye'nin ithalat faturasını büyütmekte ve cari açığı baskı altında tutmaktadır. ECB'nin duraklaması enerji fiyatlarını hafifletmezse, Türkiye için faiz-kur-enflasyon üçgenindeki denge çalışmaya devam edecektir.

Piyasa analistleri, temmuz duraklamasının kesinleşmesi için Brent'in 93-95 dolar bandında kalmaya devam etmesi gerektiğinin altını çiziyor. Hürmüz Boğazı üzerindeki gerilim sürdükçe bu bant, her an kırılabilecek kırılgan bir denge olarak duruyor. GCM Yatırım'ın haziran ayı stratejisi değerlendirmesine göre ECB ve BoE, yeni dönemde faiz artışı beklenen bankalar arasında yer alırken TCMB'nin nötr faiz temposunu sürdürmesi öngörülüyor.

3 yıl aradan sonra gelen ECB artışı, temmuz duraklaması sinyaliyle birleşince piyasaların okuması güçleşiyor.

Buna karşın Türkiye için doğrudan bir rahatlama kanalı da yok değil. ECB'nin temmuzda el frenini çekmesi ve Avro Bölgesi faiz beklentilerinin gevşemesi, euronun dolar karşısında değer kaybetmesine yol açabilir; bu da Türkiye'nin Avrupa'ya ihracatında rekabet gücünü kısmen destekler. Ancak bu kanalın işleyebilmesi için Orta Doğu gerginliğinin ve petrol fiyatlarının mevcut seyrini koruması gerekiyor.

Yasal Uyarı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Yatırım kararlarınızı kendi araştırmanıza ve uzman görüşüne dayandırınız.

On yılı aşkın bir süredir Boeing ve Airbus'a uçak gövdesi parçaları üreten Türkiye, iki dev arasındaki ticaret savaşını artık yalnızca bir dış politika meselesi olarak izlemiyor. TUSAŞ'ın 2025'te bu iki üreticiye yaklaşık 540 milyon dolarlık parça ihraç ettiği hesaba katıldığında, 15 Haziran'da dolacak ABD-AB ateşkesinin yenilenmesi meselesi Türk havacılık sanayini de doğrudan kesiyor.

ABD ile Avrupa Birliği, uçak sübvansiyonları anlaşmazlığı kapsamındaki 11,5 milyar dolarlık karşılıklı gümrük vergisi askıya almasını 15 Haziran 2021'de yürürlüğe koymuştu. Beş yıl olarak belirlenen süre bu hafta dolacak. Avrupa Komisyonu sözcüsü, görüşmelerin devam ettiğini açıkladı; ancak ateşkesin uzatılıp uzatılmayacağı ya da vergilerin yeniden devreye girip girmeyeceği konusunda henüz bir karar çıkmadı.

TUSAŞ hem Airbus'ın hem Boeing'in tedarikçisi

Türk Havacılık ve Uzay Sanayii, iki rakip üreticiye de eş zamanlı parça üretiyor. Airbus cephesinde TUSAŞ, A320 ailesinin 18. ve 19. bölüm gövde kasalarının yüzde 50'sinden, A220 orta alt gövde panellerinden ve A350F kargo uçağının bariyer duvarından tek kaynak tedarikçi konumunda. Boeing ve Sikorsky'ye de yapısal ve mekanik parça ihracatı sürüyor. TUSAŞ Genel Müdürü Mehmet Demiroğlu, 2025'teki üretimin 10 milyonu aşkın parçaya ulaştığını kaydetti.

Ticaret savaşı senaryosunda Türkiye nerede durur

Ateşkesin çökmesi halinde ABD, Avrupa'dan gelen ürünlere 7,5 milyar dolar değerinde gümrük vergisi uygulamaya dönebilir; AB de ABD menşeli 4 milyar dolarlık ithalata karşılık verme hakkını kullanabilir. Bu senaryo havacılık tedarik zincirlerini farklı biçimlerde etkileyebilir: Airbus üretim maliyetleri baskı altına girerse parça alım programlarında öncelikler ve bütçeler yeniden tartışmaya açılabilir. Türkiye ise bu çapraz ateşin doğrudan hedefi olmaktan uzak dursa da tedarikçi pozisyonu onu tablo dışı bırakmıyor.

Öte yandan Türkiye'nin bu anlaşmazlıkta belirli bir esneklik alanı da var. TUSAŞ'ın hem Airbus hem Boeing ile uzun vadeli ve sözleşmeye dayalı ilişkileri, kısa vadeli tarife şoklarına karşı bir tampon işlevi görebilir. Nitekim 2023'te imzalanan 20 milyar dolarlık Airbus-THY siparişinin yarattığı STEP üretim programı, Türk şirketlerine ileriye dönük bir iş hacmi garantisi sağlıyor.

20 yıl önce başlayan Airbus-TUSAŞ iş birliği; A350F bariyer duvarı gibi kritik tek kaynak görevlerle derinleşti.

İhracat ivmesi ve Çin değişkeni

Türkiye'nin savunma ve havacılık ihracatı 2025'te 10,56 milyar dolara çıkarak beş yılda üçe katlandı. Sivil havacılık parça üretimi bu büyümenin küçük ama stratejik bir dilimini oluşturuyor. 2021 ateşkesinin temel gerekçelerinden biri, ABD ve AB'nin Çin'in devlet destekli havacılık yatırımlarına karşı ortak bir hat oluşturmak istemesiydi. Bu gerekçe 2026'da da güncelliğini koruyor; Çin'in ticaret dinamiklerine olan bağımlılık, Washington ve Brüksel'i masada tutan en güçlü ortak paydaş olmaya devam ediyor.

Dünya Bankası'nın Perşembe günü yayımladığı yarı yıllık büyüme raporu, Orta Doğu'daki savaşın Türkiye ekonomisine doğrudan maliyetini rakamla ortaya koydu: 2026 için öngörülen büyüme, Ocak tahmininin 0,9 puan gerisinde kalarak yüzde 2,8'e çekildi.

Revizyonun temel gerekçesi, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik 28 Şubat saldırılarıyla başlayan çatışmanın Hürmüz Boğazı'nı kapatması ve küresel enerji fiyatlarını sert biçimde yükseltmesidir. Türkiye, tükettiği petrol ve doğal gazın büyük bölümünü dışarıdan karşılayan bir net enerji ithalatçısı olarak bu şoktan orantısız biçimde etkileniyor.

Rapora göre enerji fiyatlarının bu yıl ortalama varil başına 94 dolar düzeyinde seyredeceği baz senaryoda küresel büyüme yüzde 2,5 olarak tahmin ediliyor. Enerji arzındaki kesinitinin 2026 sonuna sarkması halinde ise küresel büyüme yüzde 2,1'e, finansal piyasalardaki stresle birleşmesi durumunda yüzde 1,3'e gerileyebilir.

Büyüme tablosunda Türkiye nerede

Türkiye cephesinde tablo tek boyutlu değil. Banka raporu, enerji fiyatlarındaki yükselişin dezenflasyon sürecini yavaşlattığını ve bunun tüketicilerin reel harcanabilir gelirini aşındırmaya devam ettiğini belirtiyor. Öte yandan uzayan uyum süreci, firmaların istihdam ve yatırım kararlarını ertelemesi riskini beraberinde getiriyor.

Döviz ve merkez bankası politikası üzerindeki baskı

Rapor, Türkiye için özel bir risk maddesinde parasal gevşemenin beklenenden hızlı ilerlemesi veya piyasa belirsizliğinin artması durumunda yurt içi yatırımcıların dövize yönelebileceğini, bunun da hem enflasyon hem rezerv birikimi üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturabileceğini not düşüyor. Bu uyarı, TCMB'nin faiz indirim temposuna ilişkin piyasa tartışmalarının tam da kızıştığı bir döneme denk geliyor.

Gübre fiyatlarındaki sert artış ve gıda arzında beliren kriz işaretleri de raporda öne çıkan başlıklardan. Türkiye açısından bu durum, enerji kaynaklı enflasyona gıda kaynaklı ek bir baskının binmesi anlamına geliyor. Banka, söz konusu faktörler olumsuz senaryoda iç içe geçerse genel enflasyonun yüzde 4'ün belirgin biçimde üzerine çıkabileceğini öngörüyor.

3.sıraya geriledi Türkiye, Ocak tahmininde bölgede en güçlü toparlanma öngörülen ülkeler arasındayken Orta Doğu savaşının ardından revize edilen tabloda büyüme sıralamasında önemli ölçüde aşağı indi.

Banka, Orta Doğu ve Kuzey Afrika büyümesini 2026 için yüzde 1,6'ya çekti; bu bölgedeki BAE ve Irak gibi enerji ihracatçısı ülkeler en büyük kesintileri yaşayan ekonomiler arasında yer alıyor. Türkiye'nin bu ülkelerle sürdürdüğü ticaret hacmi ve coğrafi yakınlık, savaşın dolaylı etkilerini büyütüyor.

Merkez Bankasının kasasındaki döviz ve altın toplamı 159,4 milyar dolara ulaşarak son yılların en yüksek seviyelerinden birine çıktı. Rakam ilk bakışta güçlü bir tampon gibi okunsa da, rezervin nasıl oluştuğuna bakıldığında tablo değişiyor: brüt toplamın büyük bölümü altından geliyor ve altın hariç tutulduğunda Bankanın net döviz pozisyonu zayıflıyor.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının 5 Haziran haftasına ait verilerine göre brüt döviz ve altın rezervleri 159 milyar 424 milyon dolara çıktı. Bu toplamın 105 milyar 170 milyon dolarlık kısmı altın, 54 milyar 254 milyon dolarlık kısmı ise döviz cinsinden tutuluyor. Yani rezervlerin yaklaşık üçte ikisi altından oluşuyor.

Brüt rakam neyi gizliyor

Brüt rezerv, Bankanın elindeki tüm döviz ve altın varlıklarının toplamını gösterir. Net rezerv ise bu varlıklardan bankalara ait yükümlülükler ile swap yoluyla geçici olarak alınan tutarlar düşüldükten sonra geriye kalanı ifade eder. Altın kaleminin bu kadar ağır bastığı bir yapıda döviz tarafı tek başına ele alındığında ortaya çıkan tablo, brüt rakamın yarattığı izlenimden farklı oluyor.

Finansal piyasalar uzmanı İris Cibre, 11 Haziran tarihli değerlendirmesinde altın hariç bakıldığında net döviz pozisyonunun negatif olduğunu savundu. Cibre ayrıca Bankanın son yedi iş gününde net 14 milyar dolarlık rezerv alımı yaptığını ileri sürdü.

Altın fiyatı iki yönlü çalışıyor

Rezervin altın ağırlıklı olması, altın fiyatı yükseldiğinde brüt rakamı kendiliğinden şişiriyor. Aynı mekanizma ters yönde de işliyor: ons altındaki gerileme, hiçbir satış yapılmasa bile rezervin dolar karşılığını aşağı çekiyor. Cibre bu çift yönlü etkiyi, altının yükselişte tabloyu güzel gösterip düşüşte geri tepmesi sözleriyle tanımladı.

Swap ve net pozisyon sorusu

Net rezerv tartışmasının ikinci ayağını swap işlemleri oluşturuyor. Merkez Bankası, yurt içi bankalarla yaptığı döviz ve altın takaslarıyla rezerv kalemlerini geçici olarak besleyebiliyor. Ancak bu tutarlar geri ödenmesi gereken yükümlülük niteliğinde olduğu için, swap hariç hesaplanan net rezerv gerçek döviz tamponunu daha doğru yansıtıyor.

0,9ton altın alımı resmi tabloda görünüyor; İris Cibre'ye göre aynı miktarda altın swapı düştüğü için bu alım fiilen gerçekleşmedi.

Cibre, bu nedenle rezerv hareketlerinin yalnızca brüt rakamla değil, net altın, yerel swap ve vadeli döviz işlemleri birlikte izlenerek okunması gerektiğini vurguluyor. Banka ekonomistleri de uzun süredir, rezervlerin büyük bölümünün altında tutulmasının fiyat dalgalanmalarına karşı bir kırılganlık yarattığına ve portföyün çeşitlendirilmesi gerektiğine dikkat çekiyor.

Önümüzdeki haftanın verileri, altın fiyatındaki seyrin rezerv tablosuna etkisini ve swap stokundaki değişimi daha net gösterecek. Piyasanın asıl izleyeceği başlık ise brüt rakamın gidişatından çok, kullanılabilir döviz rezervinin ve swap hariç net pozisyonun yönü olacak.

Yasal Uyarı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Yatırım kararlarınızı kendi araştırmanıza ve uzman görüşüne dayandırınız.