Petrol piyasasının yönünü en çok belirleyen kurumlardan biri olan Goldman Sachs, orta vadeli görünümünü aşağı çekti. ABD'li yatırım bankası, 2027 yılı için Brent petrolün varil başına ortalama fiyat tahminini 80 dolara indirirken, gerekçe olarak hızlanan küresel arzı ve özellikle Çin kaynaklı talep zayıflığını gösterdi.

Bankanın 12 Haziran'da yayımladığı notta 2027 tahmini, önceki 85 dolarlık seviyeden 5 dolar aşağı çekildi. Buna karşın yakın vadeye dokunulmadı: Goldman, Brent'in 2026'nın dördüncü çeyreğinde ortalama 90 dolarda kalacağı öngörüsünü korudu. Banka, Körfez üreticilerinin ihracatında daha önce haziran sonu beklenen normalleşmeyi ağustos sonuna ötelediğini de belirtti.

Arzın motoru ABD ve Güney Amerika

Goldman, fiyatların orta vadede gevşemesinin arkasında ABD, Brezilya, Guyana, Venezuela ve Birleşik Arap Emirlikleri kaynaklı üretim artışını görüyor. ABD Enerji Enformasyon İdaresi (EIA) verilerine göre ülke üretimi 2026'da günlük ortalama 13,7 milyon varile, 2027'de ise rekor 14,2 milyon varile ulaşacak. Bankaya göre bu ek varil, jeopolitik kaynaklı arz risklerinin önemli bölümünü dengeliyor.

14,2milyon varil/gün: ABD'nin 2027'de ulaşması beklenen rekor ham petrol üretimi, küresel arz fazlasının başlıca itici gücü.

Çin'de yapısal talep kırılması

Talep tarafında bankanın işaret ettiği asıl değişim Çin'de yaşanıyor. Goldman, ülkenin elektrikli araçlar başta olmak üzere alternatif enerjiye geçişinin hızlandığını ve bu nedenle talep zayıflığının yüzde 10'undan fazlasının kalıcı olacağını öngörüyor. Çin'in en büyük rafinericisi Sinopec'in akaryakıt satışlarındaki gerileme de bu tabloyu destekliyor.

Senaryolar 60 ile 140 dolar arasında

Goldman'ın görünümü tek bir rakamdan ibaret değil; bankanın çizdiği yelpaze büyük ölçüde Hürmüz Boğazı'na bağlı. Boğaz beklenenden erken açılırsa Brent yıl sonunda 70, 2027'de 60 dolara kadar gerileyebilir. Uzun süreli bir kesinti ise fiyatı 2026 sonunda 110 doların üzerine, boğazın kapalı kalması durumunda 2027 başında 140 dolara taşıyabilir.

Banka, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği boğazdaki gelişmelerin fiyatlamada oynaklığı yüksek tutmaya devam edeceği uyarısında bulundu. Yine de savaş priminin kalıcı bir fiyat yükselişine dönüşmeyeceği değerlendirmesi, raporun ana mesajı olarak öne çıkıyor.

Yasal Uyarı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Yatırım kararlarınızı kendi araştırmanıza ve uzman görüşüne dayandırınız.

Yapay zeka yarışında ülkelerin nerede durduğunu ölçen küresel sıralamalar, son yıllarda hükümetler için başlıca referans noktası hâline geldi. Türkiye açısından bu tablo, 13 Haziran'da İstanbul'da tanıtılan 2026-2030 Yapay Zeka Eylem Planı'yla yeniden öne çıktı; çünkü plan, ülkenin küresel endekste yıllar içinde tırmandığı basamakları da görünür kıldı. Asıl soru ise listenin tam neresinde durulduğu.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'ın paylaştığı verilere göre Türkiye, ulusal strateji belgesinin yayımlandığı 2021'de küresel yapay zeka endeksinde 44. sıradaydı; 2024 sonunda 34. sıraya çıktı. Üç yılda on basamaklık bu yükseliş, sıralamayı hazırlayan İngiliz Tortoise Media'nın Global AI Index verilerine dayanıyor. Endeks, 83 ülkeyi 122 gösterge üzerinden tartıyor ve zirvede belirgin farkla ABD ile Çin yer alıyor.

Bölgedeki rakipler nerede duruyor

Türkiye'nin 34. sıradaki konumu, bölgesindeki bazı ülkelerin gerisinde kalıyor. İsrail, güçlü girişim ekosistemi ve özel sektör yatırımlarıyla ilk on içinde bulunuyor. Suudi Arabistan, açıkladığı 40 milyar dolarlık devlet destekli yatırımın etkisiyle bir yılda 31. sıradan 14. sıraya fırlayarak Arap dünyasının lideri oldu. Birleşik Arap Emirlikleri 20., Avrupa Birliği üyesi Polonya ise 26. sırada yer alıyor.

Hedef ilk 20 ülke

Yeni eylem planı çıtayı sıralamanın hayli üzerine koyuyor. Hedef, yapay zeka ekosisteminde ilk 20, küresel ekonomide ise ilk 10 ülke arasına girmek. Bunun için plan; nitelikli insan kaynağı, yüksek başarımlı hesaplama altyapıları, veri ekosistemi, sektörel uygulamalar ve yönetişim olmak üzere beş sütun üzerine kuruluyor.

Plan kapsamında 2 yılda 5 milyon vatandaşa yapay zeka okuryazarlığı eğitimi verilmesi, 10 bin ileri düzey uzman ile 100 bin uygulama profesyoneli yetiştirilmesi ve veri merkezi, bulut ve yapay zeka altyapıları için en az 10 milyar dolarlık özel sektör ağırlıklı kaynağın harekete geçirilmesi öngörülüyor. Sıralamada yükselişin asıl belirleyicisi ise bu hedeflerin ne kadarının hayata geçirileceği olacak.

Para Politikası Kurulu'nun 11 Haziran toplantısında politika faizini yüzde 37'de sabit bırakması, tasarruf sahibiyle ev almak isteyeni aynı masaya oturttu. Elindeki birikim bankada ne kazandırıyor, konut kredisi bugün ne kadara mal oluyor? Yanıt, kararın ardından güncellenen mevduat ve kredi oranlarında saklı.

Faiz koridoru sabit kaldı

Merkez Bankası, bir haftalık repo faizini yüzde 37'de tutarken gecelik borç verme oranını yüzde 40, gecelik borçlanmayı yüzde 35,5 seviyesinde korudu. Karar metninde enerji kaynaklı fiyat baskısı ve jeopolitik riskler öne çıkarıldı; enflasyonda belirgin ve kalıcı bir bozulma görülmesi halinde sıkılaştırmaya gidilebileceği uyarısı yinelendi. Kurumun mayıs ayı Piyasa Katılımcıları Anketi'nde yıl sonu enflasyon beklentisi yüzde 28,94 olarak yer aldı.

100 bin lira 32 günde ne getiriyor

Politika faizi sabit kalsa da mevduat tarafında rekabet sürüyor. Karşılaştırma platformlarının verilerine göre 32 gün vadeli mevduatta öne çıkan oranlar yüzde 40 ile yüzde 45 bandında seyrediyor. Bu oranlarla 100 bin liralık bir hesabın getirisi, vade sonunda elde kalan net tutar üzerinden somutlaşıyor.

Hesabın inceliği stopajda. 6 aya kadar vadeli TL mevduatta faiz gelirinden yüzde 7,5 gelir vergisi kesiliyor; yüzde 45 brüt faiz varsayımıyla 32 günde oluşan 3.945 liralık getiriden bu kesinti düşülünce, ele geçen tutar 3.649 liraya iniyor. Öte yandan nominal getiri, yıl sonu için öngörülen enflasyonun üzerinde kaldığı sürece tasarruf sahibi reel olarak da kazançlı kalıyor.

Ev almak isteyenin tablosu

Borçlanma tarafında manzara farklı. Konut kredisinde en düşük oran, kamu bankalarının kampanyalarında aylık yüzde 2,49'a kadar geriliyor; piyasa ortalaması ise aylık yüzde 3,77 dolayında. Ziraat Bankası ve Halkbank, 1 milyon liraya kadar olan kredilerde bu en düşük orana imza atan kurumlar olarak öne çıkıyor.

26.273 ₺1 milyon liralık konutun 120 ay vadeli aylık taksiti, aylık yüzde 2,49'luk en düşük faizle; toplam geri ödeme 3,15 milyon lirayı aşıyor.

Buna karşın özel bankalarda oranlar yüzde 3'ün üzerine çıkıyor, bu da on yıllık vadede yüz binlerce liralık ek maliyet anlamına geliyor. Kısacası aynı yüzde 37'lik faiz ortamı, parasını bankaya yatırana yüzde 40'ları aşan nominal getiri sunarken, kredi çekene aylık yüzde 2,5 ile yüzde 3,8 arasında bir borçlanma maliyeti çıkarıyor.

Yasal Uyarı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Yatırım kararlarınızı kendi araştırmanıza ve uzman görüşüne dayandırınız.

Amazon CEO'su Andy Jassy'nin bu hafta Trump yönetimi yetkililerine Anthropic'in yapay zeka modellerindeki güvenlik risklerine ilişkin uyarı iletmesi, Cuma gecesi ABD'nin Fable 5 ve Mythos 5 modellerini küresel ölçekte erişime kapatmasıyla doğrudan bağlantılı olduğu ortaya çıktı. Hem bu şirkete milyarlarca dolar yatırım yapmış hem de bulut altyapısıyla en büyük dağıtım ortağı konumunda olan Amazon'un yetkililerle paylaştığı endişelerin bu kararı tetiklediği, The Information, Reuters ve Wall Street Journal tarafından konuya yakın kaynaklara dayandırılarak aktarıldı.

Ortaklık mı, rekabet mi

Amazon'un bu tablodaki konumu alışılmadık bir çelişkiyi gözler önüne seriyor. Şirket, Anthropic'e yaptığı 8 milyar dolarlık yatırımla firmanın en büyük finansörü; öte yandan Anthropic modellerini AWS altyapısı üzerinden dağıtan en büyük iş ortağı. Aynı şirketin, ortağının amiral gemisi ürünlerine ilişkin güvenlik bilgisini hükümet kanallarıyla paylaşması, teknoloji kamuoyunda sert tepkilere yol açtı. Bazı kullanıcılar, adımı doğrudan bir ihanet olarak nitelendirirken Amazon sözcüsü, Wall Street Journal'a verdiği yanıtta hükümetlerin güvenlik konularında AWS'nin görüşüne başvurmasının alışılmadık bir durum olmadığını, ancak bu tür görüşmelerin ayrıntılarını paylaşmadıklarını açıkladı.

Anthropic: "Aynı açık GPT-5.5'te de var"

Anthropic, kararın kendisi için haksız bir seçici uygulama içerdiğini örtük biçimde dile getirdi. Şirket, söz konusu jailbreak tekniğinin daha önce bilinen, nispeten basit yazılım açıklarına dayandığını ve benzer sonuçların kamuya açık başka modellerle de elde edilebildiğini açıkladı. Endeks24'ün daha önce aktardığı bilgilere göre Anthropic, aynı güvenlik açığının rakibi OpenAI'ın GPT-5.5 modelinde de belgelendiğini hükümete sundu. Bu çerçevede yasağın yalnızca Anthropic'i kapsaması, sektörde açıklanmamış bir motivasyonun varlığına dair soru işaretleri doğurdu.

Müttefiklere de duvar

Kararın yarattığı şaşkınlık yalnızca özel sektörle sınırlı kalmadı. Yapay zeka ihracat kontrolü politikasını prensipte destekleyen uzmanlar bile bu adımın müttefik ülkeleri hedef almasını beklemediklerini açıkladı. ABD'nin Kanada ve İngiltere gibi yakın müttefiklerinde görev yapan Anthropic araştırmacıları da yasak kapsamına girdi. Ticaret Bakanlığı'na bağlı Sanayi ve Güvenlik Bürosu, kararın ayrıntılarına ilişkin yorum talebine yanıt vermedi.

Gelişme, Anthropic ile Trump yönetimi arasındaki ilişkinin nisbeten yumuşama işaretleri verdiği bir dönemde patlak verdi. Şirketin gizlice halka arz başvurusu yaptığı ve bazı hükümet birimleriyle daha yapıcı bir diyalog kurduğu bilinen bir gerçekti. Kararın ağır bir mali ve operasyonel yük oluşturduğu açık olsa da yasağın ne kadar süreceği, mevcut yönetim talimatında belirtilmedi.

Piyasalar Fed’in 17 Haziran’daki FOMC toplantısında faizi sabit tutmasını yüzde 96,5 ihtimalle fiyatlıyor. Bu tablo Türkiye varlıkları açısından şimdilik olumlu bir zemin çiziyor; ama Başkan Kevin Warsh’ın göreve gelmesiyle birlikte sertleşen söylem ve nisanda rekor kıran enflasyon rakamları, yılın ikinci yarısına ilişkin hesaplamaları karmaşıklaştırıyor.

ABD’de nisan ayında tüketici enflasyonu yıllık bazda yüzde 3,8’e yükseldi; bu, Mayıs 2023’ten bu yana görülen en yüksek seviye. Üretici fiyatları ise yıllık yüzde 6 ile son dört yılın zirvesine tırmandı. Güçlü seyreden istihdam piyasası da gevşeme yönündeki argümanları zayıflatan unsurlar arasında yer alıyor.

Sabit kalma senaryosu: BIST ve TL için fırsat penceresi

Fed’in faizi sabit tutması, doların küresel ölçekte baskı altında kalmasına zemin hazırlar. Bu ortamda yabancı yatırımcıların gelişmekte olan piyasalara risk iştahı artabilir; Türkiye gibi yüksek reel faiz sunan ülkeler bu akımdan görece olumlu etkilenir. Piyasa analistleri, sabit karar sonrasında BIST 100’ün dirençlerini test etme ihtimalinin yükseleceğini, TL’nin ise dolar karşısında mevcut seviyelerini daha rahat koruduğunu öngörüyor. TCMB’nin yüzde 37 politika faizi ile Fed arasındaki derin makas da Türkiye’deki carry trade cazibesini canlı tutuyor.

Warsh faktörü ve yılın ikinci yarısı

Haziran toplantısında sabit kararın kesinleşmesi, belirsizliği tamamen ortadan kaldırmıyor. Fed Başkanı Kevin Warsh’ın göreve gelmesinden bu yana yayımlanan FOMC tutanaklarında enflasyonun yüzde 2 hedefinin üzerinde seyretmesi durumunda sıkılaştırma seçeneğinin masada tutulduğu görülüyor. Vadeli işlem ve opsiyon piyasaları, eylül ayına kadar en az bir faiz artırımı ihtimalini fiyatlamaya başladı. Goldman Sachs ise beklenen faiz indirimlerinin 2026 sonuna, hatta 2027’ye kayabileceğini öngörüyor.

Türkiye cephesinde, TCMB Para Politikası Kurulu 11 Haziran’da politika faizini yüzde 37’de sabit tuttu. Yabancı kurumların büyük çoğunluğu bu kararı öngörmüştü; Morgan Stanley yılın son çeyreğinde olası bir faiz indirimine dikkat çekerken BofA 300 baz puanlık artırım senaryosunu da riske dahil etti. Fed sabit kalırsa TCMB’nin dezenflasyon sürecini devreye alacak zaman kazanacağı, artırım gelirse küresel sıkılaşma baskısı altında yerli para politikasının manevra alanının daralacağı değerlendiriliyor.

Karar, Türkiye saatiyle 17 Haziran Çarşamba günü saat 21:00’de açıklanacak; Fed Başkanı Warsh’ın basın toplantısı ise 21:30’da başlayacak.

Yasal Uyarı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Yatırım kararlarınızı kendi araştırmanıza ve uzman görüşüne dayandırınız.

Aylardır süren ve küresel enerji fiyatlarını yukarı taşıyan İran savaşında taraflar ilk somut uzlaşının eşiğine geldi. ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, İran ile varılan mutabakatın pazar günü imzalanmasının planlandığını ve küresel petrol arzı açısından hayati önemdeki Hürmüz Boğazı'nın imzanın hemen ardından herkese açık hale geleceğini belirtti.

Trump pazar gününü işaret etti

Arabuluculuğu üstlenen Pakistan'ın Başbakanı Şahbaz Şerif, iki tarafın bir barış çerçevesinde uzlaştığını ve İslamabad'ın pazar günü elektronik imza için hazırlık yaptığını açıkladı. Şerif, bunu gelecek hafta teknik düzeyde görüşmelerin izleyeceğini, tarafların barış anlaşmasına her zamankinden daha yakın olduğunu söyledi. Gazetecilere konuşan bir ABD'li yetkili ise kesin tarih vermekten kaçınmakla birlikte anlaşmayı güçlü olarak niteledi.

Tahran zamanlamada temkinli

İmza beklentisini İran tarafı aynı kararlılıkla paylaşmadı. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, devlet medyasına yaptığı açıklamada sürecin önümüzdeki günlerde tamamlanabileceğini, ancak karşı tarafın tereddütleri nedeniyle zamanlama konusunda temkinli olunması gerektiğini vurguladı. Bekayi, dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılmasını anlaşmanın ayrılmaz bir parçası olarak nitelendirdi.

Anlaşmada ne var

Görüşmelere yakın kaynakların aktardığına göre mutabakat zaptı, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını ve ABD'nin uyguladığı deniz ablukasının kaldırılmasını öngörüyor. Taraflar bu iki adımı eş zamanlı atacak, boğazın mayınlardan temizlenmesi ise sonraki aşamaya bırakıldı. Trump'ın savaş gerekçesi olarak gösterdiği nükleer program ayrı bir müzakere sürecinde ele alınacak.

Reuters'a konuşan kaynaklara göre ABD, boğazın açılması karşılığında milyarlarca dolarlık dondurulmuş İran varlığını serbest bırakmaya ve petrol ihracatına yönelik yaptırımlardan feragat etmeye başlayacak. İran basını ise taslağın 14 maddeden oluştuğunu, gemi trafiğinin 30 gün içinde savaş öncesi seviyelere dönmesinin hedeflendiğini aktardı.

Hürmüz'de ücret çelişkisi

Boğazın hangi koşullarda işleyeceği iki başkent arasındaki açık görüş ayrılığına işaret ediyor. ABD'li yetkili Hürmüz'ün geçiş ücreti alınmadan açılacağını savunurken, İran tarafı sunulan hizmetler için ücret alınacağını ve boğazın yönetiminin savaş öncesi düzene dönmeyeceğini dile getiriyor. Anlaşmaya taraf olmayan İsrail'in tutumu ve boğaz çevresinde yaşanan insansız hava aracı gerginliği de imza öncesi belirsizliği artıran başlıklar arasında yer alıyor.

Dalgalı seyreden bir piyasada beş işlem gününü de artıda tamamlamak her fona nasip olmuyor. Tera Portföy Yönetimi'nin hisse ağırlıklı serbest fonu TLY, 8-12 Haziran haftasında bunu başararak haftalık bileşik getirisini yüzde 7,34'e taşıdı.

Fonun günlük performansı Pazartesi'den Cuma'ya kadar kesintisiz pozitif kaldı. Haftanın en güçlü oturumu yüzde 2,03 ile Perşembe günü yaşanırken, en sınırlı kazanç yüzde 0,90 ile Çarşamba'da kaydedildi. Pazartesi yüzde 1,51, Salı yüzde 1,70 ve Cuma yüzde 1,00'lık artışlar tabloyu tamamladı.

Haftanın günlük seyri

Beş günlük kazançların üst üste binmesiyle haftalık getiri yüzde 7,34'e ulaştı. Derlenen bülten verilerine göre bu oran, hafta başında fona konulan 1 milyon liralık tutarın hafta sonunda 1 milyon 73 bin 421 liraya çıktığı anlamına geliyor.

1 milyon lira ne kazandırdı

Rakamı somutlaştırmak gerekirse, hafta başında ayrılan 1 milyon liralık anapara beş günün sonunda büyüdü. Aradaki fark, yatırımcı için tek haftalık net kazanca işaret ediyor.

73.421 ₺hafta başında yatırılan 1 milyon liranın beş günde dönüştüğü kazanç; yıllık değil, yalnızca bir haftalık sonuç.

Yüksek getirinin arka planı

TLY, Tera Portföy Yönetimi bünyesinde işlem gören bir serbest fon olarak biliniyor. Bu fon türü, geleneksel yatırım fonlarına kıyasla daha esnek ve agresif pozisyon alabiliyor; portföy ağırlığını büyük ölçüde hisse senetlerine yönlendirebiliyor. Yüksek getiri potansiyeli, beraberinde yüksek oynaklık riskini de getiriyor. Sığ ve dar hacimli hisselerde alım satım baskıları fiyatları sert hareket ettirebildiğinden, bir haftanın güçlü performansı sonraki dönemler için garanti sayılmıyor.

Fonun toplam değeri 42 milyar lira düzeyine, yatırımcı sayısı ise 46 bine yaklaştı. Uzmanlara göre bu büyüklükteki bir fonun yüksek tempolu getiriyi sürdürebilmesi, portföydeki hisselerin likiditesine ve piyasanın genel yönüne bağlı kalacak.

Yasal Uyarı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Yatırım kararlarınızı kendi araştırmanıza ve uzman görüşüne dayandırınız.

Birikimini koruyup büyütmek isteyen tasarruf sahibinin elindeki ilk seçenek uzun süre vadeli mevduat oldu. Son aylarda dikkatler, faiz almadan getiri üreten ve istenildiğinde bozdurulabilen para piyasası katılım fonlarına kaydı. Türkiye'de bu kategoride 19 fon işlem görüyor; hepsi de yüksek faizli ortamın getirisini düşük dalgalanmayla yatırımcıya aktarıyor.

Fonlar ne kadar kazandırıyor

Listelenen 19 fonun günlük getirisi yüzde 0,10 ile yüzde 0,12 arasında dar bir bantta seyrediyor. Haftalık getiriler yüzde 0,41 ila yüzde 0,43, bir aylık getiriler ise yüzde 3 ile yüzde 3,30 aralığında oluşuyor. Üç aylık birikimli getiride tablo yüzde 9,31'den yüzde 11,29'a uzanıyor. Yıl başından 13 Haziran'a kadar geçen sürede getiriler yüzde 18'e yaklaştı. Örneklemek gerekirse, 1 milyon lirasını bu fonlardan birinde tutan bir yatırımcı aylık yaklaşık 32 bin lira, yıl başından bu yana ise 177 bin liraya varan getiri elde etti.

Öne çıkan fonlar

Üç aylık performansta sıralamanın başını yüzde 11,29 ile TLV çekiyor. Onu yüzde 10'un üzerindeki getirileriyle NSP, HPH ve EPA izliyor. Tablonun geri kalanı da birbirine oldukça yakın; fonlar arasındaki getiri farkı dar bir aralıkta kalıyor. Bu da seçimde getiri kadar fon gider kesintisinin, işlem kolaylığının ve fonu yöneten kurumun belirleyici olduğunu gösteriyor.

177.000 ₺1 milyon liralık katılım para piyasası fonunun yıl başından bu yana sağladığı örnek getiri; aylık yaklaşık 32 bin liraya karşılık geliyor.

Mevduattan farkı ne

İki ürün arasındaki ayrım yalnızca getiri rakamında değil. Merkez Bankası'nın politika faizini yüzde 37, gecelik borç verme faizini yüzde 40 düzeyinde tuttuğu ortamda hem vadeli mevduat hem de para piyasası fonları yüksek getiri sunuyor. Ne var ki mevduatta para vade boyunca bağlı kalıyor ve erken çekişte getiriden olunuyor; katılım fonunda paraya her iş günü ulaşılabiliyor. Buna karşın banka mevduatı 1,2 milyon liraya kadar devlet güvencesi altındayken yatırım fonları bu sigortanın kapsamında değil. Getirileri kıyaslarken mevduattaki stopaj ile fondaki gider kesintisini de hesaba katmak gerekiyor. Olası bir faiz indirimi döngüsünde ise para piyasası fonlarının getirisi, kısa vadeli faizlere bağlı olarak gerileyebilir.

Yasal Uyarı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Yatırım kararlarınızı kendi araştırmanıza ve uzman görüşüne dayandırınız.

Dünya Bankası'nın Haziran 2026 Küresel Ekonomik Beklentiler Raporu, Orta Doğu'daki çatışmanın Türkiye ekonomisine üç ayrı kanaldan baskı uyguladığını ortaya koydu: ihracat siparişlerinde belirgin daralma, sanayi üretiminde eriyen rekabet gücü ve enerji maliyetlerinde yeniden yükselen risk.

Dünya Bankası, Türkiye'nin 2026 yılı büyüme tahminini 2025 gerçekleşmesi olan yüzde 3,6'nın da altına indirerek yüzde 2,8'e çekti. Ocak tahmininde yüzde 3,7 öngörülen büyüme, jeopolitik gerilimin derinleşmesiyle birlikte 0,9 puanlık sert bir aşağı revizyona uğradı.

Sanayi üretiminde üç cepheli baskı

Raporun Türkiye'ye ilişkin en keskin tespiti imalat sanayine ait. Dünya Bankası, çatışmaların ihracat üzerinde yarattığı baskı nedeniyle Türkiye'de üretim koşullarının sert biçimde kötüleştiğini kayıt altına aldı. Bu bulgu, İstanbul Sanayi Odası Türkiye İmalat PMI verilerinin de işaret ettiği tabloyla örtüşüyor: savaş, navlun ve enerji maliyetlerini artırırken tedarikçi teslim sürelerini sekizinci aya girerken de uzatmaya devam etti.

Enerji cephesinde tablo daha da belirgin. Rapor, jeopolitik kaynaklı petrol arz kesintilerinin fiyat etkisini normal arz şoklarına kıyasla yaklaşık iki kat büyüttüğünü vurgularken, Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının enerji piyasalarını ciddi biçimde sekteye uğrattığına dikkat çekti. Brent ham petrolün bu yıl varil başına ortalama 94 dolar ile 2025 düzeyinin yüzde 36 üzerinde seyretmesi bekleniyor. Enerji ithalatçısı konumundaki Türkiye için bu fiyat patikası üretici maliyetleri ve tüketici enflasyonu üzerinde yeni bir baskı anlamına geliyor.

Küresel lojistikte bozulma derinleşiyor

Rapor yalnızca enerji değil, uluslararası ticaret rotalarındaki aksaklıkları da Türkiye açısından risk faktörü olarak öne çıkardı. Nakliye maliyetlerindeki yükseliş ve teslimat sürelerindeki uzama, ihracat odaklı üretim yapan sanayicileri doğrudan etkiliyor. Türkiye'nin Avrupa, Orta Doğu ve Asya arasındaki ticaret koridorları üzerindeki konumu, bu bozulmayı hem fırsat hem de kırılganlık olarak tanımlıyor.

Dezenflasyon sürecini sürdürmeye çalışan Türkiye ekonomisi için raporun ortaya koyduğu tablo, para politikasının hareket alanını daraltan dışsal bir baskı unsuru olarak öne çıkıyor. Gübre fiyatlarındaki sert yükselişin gıda enflasyonu üzerinde zincirleme etki yaratacağı uyarısı da özellikle tarımsal girdi maliyetleri açısından Türkiye'yi yakından ilgilendiriyor.

Dünya Bankası, kötümser senaryoda küresel büyümenin yüzde 1,3'e kadar çekilebileceğini, enflasyonun ise yüzde 4,4'e yükselebileceğini uyarıyor. Banka, bu risklere karşı kırılgan ekonomilere destek mekanizmalarını güçlendireceğini de raporda kaydetti.

Motorinde Eşel Mobil Sistemi kapsamındaki Özel Tüketim Vergisi tabanı tükenmiş durumda; bu nedenle uluslararası petrol fiyatlarındaki her düşüş doğrudan pompalara yansıyor. Benzinde ise ÖTV tamponu hâlâ devrede olduğundan aynı tablo geçerli değil. Brent petrolün ABD-İran müzakere haberlerinin ardından varil başına 87 dolara gerilemesi motorinde indirimi tetiklerken benzin fiyatları yerinde kalıyor.

İki yakıtta farklı vergi mantığı

Türkiye'de akaryakıt fiyatları; rafineri çıkış fiyatı, ÖTV, dağıtıcı payı ve KDV kalemlerinin toplamından oluşuyor. 2022'de petrol fiyatlarının hızla yükseldiği dönemde devreye alınan Eşel Mobil Sistemi, benzin ve motorinde petrol artışlarının otomatik olarak ÖTV indirimi yoluyla dengelenmesini öngörüyordu; böylece pompaya yansıyan net fiyat kontrol altında tutulabiliyordu.

Ancak sistem zamanla iki ürün için farklı bir noktaya evrildi. Benzinde ÖTV tamponu varlığını korurken motorinde bu tampon fiilen bitti. Yani motorinde ÖTV alt sınırına ulaşıldığı için artık sistemi dengeleyecek vergi payı kalmadı; küresel petrol fiyatı ne tarafa giderse pompa fiyatı da aynı yönde hareket ediyor.

Brent 87 dolar, indirim 1,22 TL

ABD Başkanı Donald Trump'ın Tahran'la müzakerelerin ilerlediğini açıklamasının ardından Brent ham petrol, haftalar boyunca seyrettiği 90 doların üzerindeki bölgeden ayrılarak 87 dolar civarına indi. PÜİS Bölge Başkanı İbrahim Polat, bu düşüşün motorin rafineri çıkış fiyatında litre başına 4,88 TL'lik bir indirim marjı oluşturduğunu açıkladı.

4,88TL rafineri bazında beklenen indirim; Eşel Mobil mekanizması gereği bunun 1,22 TL'si tüketiciye yansıyacak. Net indirimin kesin tutarı 15 Haziran 16.00'da belli olacak.

Polat, söz konusu indirimin Pazartesi gecesinden Salı'ya geçen gece yarısından itibaren pompalarla yansımasını beklediklerini belirtti. İndirimin ardından İstanbul'da motorin litre fiyatının yaklaşık 65 lira düzeyine, Doğu illerinde ise 67-68 lira aralığına gerilemesi öngörülüyor.

Benzinde beklenti yok, ama kapı aralık

Sektör temsilcileri 15 Haziran itibarıyla benzin grubunda herhangi bir fiyat değişikliği öngörmediklerini ifade etti. Bununla birlikte Brent'in aşağı yönlü seyrinin kalıcı olması durumunda benzin tarafında da ÖTV tamponunun eritilmesiyle fiyat düşüşü mümkün olabilir; ancak bunun için uluslararası fiyatların sürekli baskı altında kalması gerekiyor.

Nakliye sektörü ve tarım motorini kullanan kesimler için litre başına 1,22 TL'lik indirim sınırlı görünse de yüksek yakıt tüketimli araçlarda aylık ölçekte anlamlı bir maliyet farkına dönüşebilir. Ticari araç sahipleri ve lojistik şirketleri, net tutarın saat 16.00'daki kesinleşmesini bekliyor.

Avrupa Parlamentosu Genel Kurulu'nun gündeminde bu hafta Türkiye'ye ilişkin önemli bir oylama var. 17 Haziran'da ele alınacak 2026 Türkiye raporu taslağına, Adalet Bakanı Akın Gürlek'in AB Küresel İnsan Hakları Yaptırım Rejimi kapsamında yaptırım listesine alınması çağrısı girdi. Gürlek, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada girişimi sert bir dille reddetti.

Raporun hazırlanmasında kilit rol oynayan Avrupa Parlamentosu Yeşiller Grubu üyesi Slovenyalı parlamenter Vladimir Prebilič, taslağın neden Gürlek'i hedef aldığını T24'ten Cansu Çamlıbel'e açıkladı. Prebilič, Gürlek'i "siyasi motivasyonla yürütülen yargılamaların baş aktörü" olarak tanımladı ve önerilen yaptırımların AB sınırları içindeki mal varlıkları ile banka hesaplarının dondurulmasını kapsadığını belirtti. Giriş yasağı ise gündemin dışında.

İddialara karşı Ankara'nın ilk yanıtı

Bakan Gürlek, Türk yargısının kararlarını anayasa ve kanunlar çerçevesinde verdiğini vurguladı. Devam eden yargı süreçlerinin çarpıtılarak siyasi kampanya malzemesi yapılmasını ve "mesnetsiz ithamlarda bulunulmasını" ancak ideolojik ön yargıyla açıkladı. Ayrıca raporda imzası bulunan Slovenyalı parlamenterin kendi siyasi kariyerindeki etik ve hesap verebilirlik tartışmalarına dikkat çekerek "Kendi kariyerine baksın" ifadesini kullandı.

Mevcut bilgilere göre AP, Ankara'yı taslak hakkında önceden bilgilendirdi ve raportör ekibine "Bu ismi çıkartmanız için yapabileceğimiz bir şey var mı" sorusu yöneltildi. Prebilič, bu soruya olumsuz yanıt verildiğini aktardı.

Tarihsel bağlam: Listede kimler var

Şu an AB yaptırım listesinde Rusya, Suriye, Venezuela, İran, Belarus, Sudan ve Myanmar'dan toplam 136 kişi bulunuyor. Türkiye'den bir ismin bu listeye eklenmesinin Avrupa Parlamentosu tarafından talep edilmesi, Türkiye-AB ilişkileri tarihinde bir ilk olacak.

Raporun bağlayıcılığı ne ölçüde

AP raporları tavsiye niteliğinde siyasi metinlerdir; hukuki bağlayıcılığı yoktur. Ankara'nın uzun süredir bu raporları "yok hükmünde" sayma eğilimi taşıdığı biliniyor. Yaptırımın fiilen hayata geçmesi için AB Konseyi kararı gerekirdi. Buna karşın 17 Haziran oylaması, Türkiye ile AB arasındaki halihazırda gergin ilişkilerin seyrini izleyen piyasalar açısından yakından takip edilen bir siyasi sinyal olma özelliği taşıyor.

136kişi şu an AB yaptırım listesinde; tamamı Rusya, Suriye, Venezuela, İran, Belarus, Sudan ve Myanmar'dan. Türkiye'den bir ismin eklenmesi, AP tarihinde bir ilk olacak.

Pakistan'in aylarca yürüttüğü yoğun arabuluculuk çabalarının kritik bir eşiğe ulaştığı açıklandı. Başbakan Şahbaz Şerif cumartesi günü X hesabından yaptığı paylaşımda, ABD ile İran arasında barış anlaşmasının nihai metninde mutabakata varıldığını duyurdu ve "Barış, hiç olmadığı kadar yakın" ifadelerini kullandı.

Şerif'in açıklaması, imza sürecini fiilen başlatacak elektronik onay aşamasına geçildiğini öngören bir tablo çiziyordu. Başbakan, 24 saat içinde imza atılabileceğini ima etmesinin yanı sıra anlaşmayı sabote etmeye yönelik dezenformasyon kampanyalarının farkında olduklarını da özellikle vurguladı.

Tahran'dan ihtiyatlı onay, takvimde çekinceler

İran tarafı ise süreci onaylarken takvim konusunda daha temkinli bir tutum sergiledi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Esmail Bekayi, devlet medyasına yaptığı açıklamada pazar günü imzalanmasının kesinlikle söz konusu olmadığını belirtti. Bekayi, önümüzdeki günlerde imzanın atılmasının mümkün olmakla birlikte takvim konusunda ihtiyatlı olunması gerektiğini vurguladı ve bu temkinli tutumun nedenini "karşı tarafın tereddütlü tutumu" olarak nitelendirdi.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de önceki saatlerde yaptığı açıklamada "mutabakat zaptı hiç bu kadar yakın olmamıştı" diyerek kapıyı açık bıraktı; ancak taraflar nihai onayı vermeden medyanın spekülasyondan kaçınmasını istedi. Sözcü Bekayi'nin "karşı tarafın tereddüdü" vurgusu, gecikmenin İran değil ABD kaynaklı olabileceğine işaret etmesi bakımından öne çıktı.

Cenevre seçeneği ve ikinci aşama

Diplomatik kaynaklara göre imza töreninin Cenevre'de yapılması planlanıyor; Viyana da alternatif kent olarak gündemde tutuluyor. Reuters ve Bloomberg'in üst düzey kaynaklara dayandırdığı haberlerde Cenevre'nin en güçlü seçenek olduğu belirtildi. ABD Başkanı Donald Trump ise imzanın pazartesiye kadar gerçekleşeceğini öngördüğünü kaydetti. CNN, üç diplomatik kaynağa dayanarak törene ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'in katılacağını aktardı.

60günlük ikinci aşama takviminde nükleer program ve yaptırımların kaldırılması masaya gelecek; İran yüksek oranlı zenginleştirmeyi reddetmiyor.

"İslamabad Bildirisi" olarak adlandırılan anlaşmanın imzalanmasının ardından taraflar yeni bir savaşa başlamama taahhüdünde bulunacak. İkinci aşamada ise 60 günlük bir müzakere sürecinde İran'ın nükleer programı ve Batı yaptırımlarının kaldırılması ele alınacak. İran Dışişleri Bakanı Arakçi, Tahran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum konusundaki tutumunun değişmediğini ve bu materyalin yalnızca İran toprakları içinde seyreltilmesini kabul edebileceklerini açıkladı.

Süreçten dışlanan İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise İran'ın nükleer faaliyetlerine karşı mücadelenin süreceğini duyurdu. Netanyahu, ABD ile İran'ın nükleer silah edinmemesi konusunda tam bir görüş birliği içinde olduklarını ifade etmesine karşın Cuma günü ülkesinin anlaşmaya taraf olmayacağını açıkça belirtti.

İstanbul, yalnızca bir kongre şehri olmaktan çıkıp yapay zeka ekosisteminin küresel aktörlerini çekecek bir yatırım merkezi olarak yeniden tanımlanıyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, bugün Tersane İstanbul'da düzenlenen Türkiye Yapay Zeka Zirvesi'nde 2026-2030 dönemini kapsayan Yapay Zeka Eylem Planı'nı kamuoyuyla paylaşırken İstanbul'u bu dönüşümün uluslararası vitrini ve yatırım diplomasisi merkezi olarak konumlandıracaklarını açıkladı.

Dört eksen, on altı eylem

Plan; fark et, istifade et, üret ve yönet olmak üzere dört temel eksen üzerine kurulu. Her eksende birbirini tamamlayan dört eylem bulunuyor, böylece belge toplamda on altı somut taahhüt içeriyor. Erdoğan, planın yalnızca teknoloji sektörünü değil, sağlık, tarım, savunma ve elektronik ticaret başta olmak üzere kamu yönetiminin tüm katmanlarını dönüştürmesini hedeflediklerini vurguladı.

İstanbul'a "tek pencere" yatırım koridoru

Eylem planının İstanbul'a özgü bileşeni doğrudan yabancı yatırımı çekmeye odaklanıyor. Erdoğan'ın açıkladığı modele göre uluslararası girişimcilere tek pencereden, en fazla otuz iş gününde yol haritası sunulacak. Öngörülebilir ve hızlı bir yatırım ortamı vaadiyle şehrin, Körfez ve Avrupa'dan sermaye çekmesi bekleniyor. Tersane İstanbul'un zirveye ev sahipliği yapması da sembolik değil; hükümet, bölgeyi teknoloji yatırım ekosistemiyle özdeşleştirme çabası içinde.

2.000kamu veri seti, sağlık ve tarımdan savunmaya kadar Ulusal Veri Kütüphanesi üzerinden kamuya açılacak.

Endeks 34'ten yukarı

Planın arka planında dikkat çekici bir referans var. Türkiye, 2021'de yapay zeka endeksinde 44. sıradayken 2024 sonunda 34. sıraya yükseldi. Hükümet bu ivmeyi 2030'a taşımak ve Türkiye'yi "lider ülkeler sınıfı"na sokmak istiyor. Kamu yatırım programlarından yapay zeka projelerine en az yüzde 2 pay ayrılması da bu hedefin finansman güvencesi olarak öne sürülüyor. Yüzde 100 bin yapay zeka uygulama profesyoneli yetiştirme hedefi ise 10 bin ileri düzey uzmana eşlik eden ikinci insan kaynağı taahhüdünü oluşturuyor.

Savunma birikimi sivil alana taşınacak

Erdoğan, yapay zeka alanındaki sivil dönüşümü savunma sanayiiyle ilişkilendirdi. Savunmada elde edilen birikim ve yeteneklerin yapay zeka başta olmak üzere diğer sektörlere yansıtılması için yoğun çaba harcandığını belirtti. Bu çerçevede Ulusal Yapay Zeka Okuryazarlığı programının hayata geçirilmesi, toplumun her yaş kesiminin teknolojiyi güvenli kullanmasına yönelik bir temel olarak tanımlandı.