Kapasite 350 bin hektara çıkıyor

Yeni planlama ile Türkiye genelindeki planlı sanayi alanlarının toplam büyüklüğü 160 bin hektardan 350 bin hektara yükseltiliyor. Kurulacak yeni nesil üretim üsleri; savunma, havacılık, makine, elektronik ve ileri malzeme üretimi gibi stratejik alanlarda alt yüklenici sanayi için yeni kümelenmeler yaratacak. Böylece ana yüklenici firmaların etrafında Anadolu merkezli yeni tedarikçi ekosistemleri inşa edilecek.

Anadolu'da yeni tedarik zinciri ağı

Şehirlerin mevcut endüstriyel yeteneklerine göre özel görevlendirmeler yapılıyor. Konya'nın hassas parça ve silah mekanizmaları üretiminde, Kayseri'nin ise askeri araç ekipmanları ve kablo sistemlerinde merkez olması planlanıyor. Aksaray ve Kırşehir otomotiv ve mekanik sistem üretiminde öne çıkarken; Niğde, Nevşehir ve Yozgat savunma sanayii tedarik zincirinin yeni alt merkezlerine dönüştürülüyor. Hatay ve Karaman ise sahip oldukları lojistik avantajlarla bu yeni üretim ekosisteminin ihracat köprüsü olarak konumlandırılıyor.

Sanayi Alanları Master Planı rasyonellerini makro projeksiyon setlerimizle incelediğimizde, süreçteki risk ve fırsat dengesi şu şekilde netleşiyor:

ANALİZ:

Marmara Bölgesi'nin milli gelir ve sanayi üretimi içindeki %50'yi aşan ağırlığı, beklenen jeolojik riskler ve artan operasyonel maliyetler (Opex) nedeniyle sürdürülemez bir eşiğe ulaşmıştır. 2026 yılı itibarıyla devreye alınan bu master plan, Borsa İstanbul'da (BIST) işlem gören sanayi (XUSIN) ve savunma şirketleri için orta vadede maliyet optimizasyonu anlamına gelmektedir. Ankara ve İstanbul'daki yüksek arsa metrekare birim fiyatları ve işçilik maliyetleri, Anadolu'daki yeni teşvik bölgelerine kayarak şirketlerin FAVÖK marjlarında yapısal bir iyileşme yaratma potansiyeli taşımaktadır.

2025 yılında kapasite sınırlarına dayanan tedarik zincirlerinin, 2027 projeksiyonlarında bu 16 yeni mega bölgeyle nefes alması beklenmektedir. Savunma sanayisi özelinde asimetrik güvenlik tehditlerine karşı "üretim hattının coğrafi olarak yedeklenmesi" stratejik bir hamledir. İlk etapta şirketlerin taşınma ve yeni tesis kurulumu kaynaklı yatırım harcamaları (Capex) bilançolarda nakit çıkışı yaratacak olsa da, uzun vadede lojistik avantajlar ve bölgesel teşviklerin (vergi indirimi, SGK primi desteği) yaratacağı çarpan etkisi hisse değerlemelerinde katalizör görevi görecektir.

ENDEKS24 ANALİZ MASASI
Marmara'nın endüstriyel seyreltilmesi ve Anadolu savunma kümelenmesi projeksiyonu

Şeffaflık ve Metodoloji Beyanı: Küçük yatırımcıyı koruma ve doğru bilgilendirme misyonumuz kapsamında; bu analiz Endeks24 Analiz ve Araştırma Kurulu denetiminde, rasyonel metodolojilerle hazırlanmıştır. Kurul yapımız ve analiz ilkelerimiz hakkında detaylı bilgi için aşağıdaki linke tıklayabilirsiniz.

LİNK : https://www.endeks24.com/analiz-ve-arastirma-kurulu

Yasal Uyarı: Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir.

Üretim yerel ortaklarla gerçekleşecek

İmzalanan anlaşma uyarınca, Suudi Arabistan’ın askeri ve sivil ihtiyaçları doğrultusunda oluşacak helikopter talebi, TUSAŞ ve yerel bir üretici tarafından Suudi Arabistan topraklarında karşılanacak. Süreç, sadece bir satış operasyonu değil, yüksek teknolojili kazanımları hedefleyen uzun vadeli bir üretim ortaklığını ihtiva ediyor. Anlaşmaya TUSAŞ adına Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkan Yardımcısı ve TUSAŞ Yönetim Kurulu Üyesi Gökhan Uçar imza koydu.

Bölgesel ihracat merkezi hedefi

Suudi Arabistan’ın "2030 Yerlileştirme Vizyonu" kapsamında stratejik bir öneme sahip olan GÖKBEY, esnek operasyonel yapısıyla hem askeri hem de sivil alanlarda kullanılacak. Ortak üretim modeliyle imal edilecek helikopterlerin, ilerleyen dönemde çevre ülkelerin taleplerini karşılayacak şekilde bölgesel bir ihracat kalemine dönüşmesi de stratejik hedefler arasında yer alıyor. Ortak üretimin kapsamı ve teknik detaylarının, belirlenecek ihtiyaç setlerine göre şekilleneceği bildirildi.

Bölgesel risk değişimini küresel piyasa hassasiyetleriyle rasyonalize eden modellerimiz, tabloda şu stratejik alanları işaret ediyor:

ANALİZ:

TUSAŞ’ın GÖKBEY üzerinden gerçekleştirdiği bu hamle, Türk savunma sanayiinin "doğrudan ürün satışı" fazından "üretim ve teknoloji transferi" fazına geçtiğini teyit etmektedir. Suudi Arabistan gibi savunma harcamalarında dünya devleri arasında yer alan bir pazarın, yerlileştirme vizyonunda GÖKBEY’i tercih etmesi, platformun teknolojik rüştünü küresel ölçekte kanıtladığı anlamına gelmektedir.

Bu ortaklık, TUSAŞ’ın sipariş defterinde 2027 ve sonrası için uzun vadeli nakit akışı öngörülebilirliğini artırırken, savunma sanayii ihracatında sadece miktar bazlı değil, stratejik derinlik bazlı bir büyüme yaratacaktır. Bölgesel lojistik ve bakım-onarım merkezlerinin kurulması ihtimali, projenin orta vadede çarpan etkisini güçlendirecek bir risk ve fırsat dengesi barındırmaktadır. Körfez bölgesindeki bu endüstriyel yerleşikleşme, Türk havacılık ekosistemi için yeni bir ölçek ekonomisi potansiyeli taşımaktadır.

ENDEKS24 ANALİZ MASASI
Savunma sanayiinde yerelleşme ve körfez bölgesel havacılık projeksiyonu

Şeffaflık ve Metodoloji Beyanı: Küçük yatırımcıyı koruma ve doğru bilgilendirme misyonumuz kapsamında; bu analiz Endeks24 Analiz ve Araştırma Kurulu denetiminde, rasyonel metodolojilerle hazırlanmıştır. Kurul yapımız ve analiz ilkelerimiz hakkında detaylı bilgi için aşağıdaki linke tıklayabilirsiniz.

LİNK : https://www.endeks24.com/analiz-ve-arastirma-kurulu

Yasal Uyarı: Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir.

Sürecin Savunma Sanayii Başkanlığı koordinasyonunda ilerlediğini kaydeden Demiroğlu, iş birliği modelinin ülkelerin altyapılarına ve talep ettikleri adetlere göre şekilleneceğini belirtti. Masada doğrudan satın alım seçeneğinin yanı sıra projenin üretim aşamalarına en üst seviyeden dahil olunması gibi stratejik opsiyonlar da bulunuyor.

Üretim modelleri ve adet projeksiyonları

Savunma sanayii çevrelerinde konuşulan adetlerin 20 ile 100 arasında değiştiğine dikkat çeken Demiroğlu, nihai montaj hattının kurulması için yüksek hacimli siparişlerin fizibilite açısından şart olduğunu söyledi. 3-5 adetlik bir alımın ötesinde, Suudi Arabistan’da bir üretim merkezi kurulması ihtimali, projenin bölgesel bir güç çarpanına dönüşmesi anlamını taşıyor.

GÖKBEY Genel Maksat Helikopteri’ne yönelik ilginin de hem askeri hem de sivil alanlarda yoğunlaştığını aktaran Genel Müdür, TUSAŞ’ın Riyad ofisinin birkaç ay içinde faaliyete geçeceğini müjdeledi. Bu ofis, sadece Suudi Arabistan pazarına değil, tüm bölge ülkelerine hizmet verecek stratejik bir merkez olarak konumlanacak.

Savunma sanayiinde ölçek ekonomisi ve stratejik derinlik

KAAN projesinin birim maliyetlerinin düşürülmesi ve Körfez sermayesinin teknoloji transferi üzerinden sürece dahil edilmesi, Türkiye’nin savunma ihracatında yeni bir finansal hacim yaratıyor. Suudi Arabistan’ın 2030 vizyonu ile entegre edilecek bir üretim modeli, Borsa İstanbul’da işlem gören savunma yan sanayii paydaşları için 2027 ve sonrası dönemde sürdürülebilir bir sipariş akışı anlamına geliyor.

Bölgesel risk değişimini küresel piyasa hassasiyetleriyle rasyonalize eden modellerimiz, tabloda şu stratejik alanları işaret ediyor:

ANALİZ:

TUSAŞ’ın Suudi Arabistan hamlesi, KAAN projesinin Ar-Ge maliyetlerinin amortisman sürecini hızlandıracak devasa bir finansal kaldıraç potansiyeli taşıyor. Suudi Arabistan ile planlanan 20 ile 100 adetlik geniş ölçekli iş birliği, sadece doğrudan gelir değil, aynı zamanda savunma sanayiinde "ölçek ekonomisi" yaratarak Türkiye’nin birim maliyet avantajını konsolide edecektir. Bu gelişme, borsada işlem gören ASELSAN gibi kritik sistem sağlayıcıların uzun vadeli iş yükü projeksiyonlarını yukarı yönlü revize etmelerine neden olabilir. Riyad’da açılacak ofis ise satış sonrası hizmetler ve lojistik ağ üzerinden döviz bazlı hizmet geliri yaratma kapasitesini artıracaktır.

ENDEKS24 ANALİZ MASASI

Tusaş körfez açılımı ve savunma sanayii çarpan etkisi

Şeffaflık ve Metodoloji Beyanı: Küçük yatırımcıyı koruma ve doğru bilgilendirme misyonumuz kapsamında; bu analiz Endeks24 Analiz ve Araştırma Kurulu denetiminde, rasyonel metodolojilerle hazırlanmıştır. Kurul yapımız ve analiz ilkelerimiz hakkında detaylı bilgi için aşağıdaki linke tıklayabilirsiniz.

LİNK : https://www.endeks24.com/analiz-ve-arastirma-kurulu

Yasal Uyarı: Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir.

​Havacılıkta KIZILELMA ve KAAN dönemi

​2026 yılı Türk havacılık tarihi için dönüm noktası niteliği taşıyor. İnsansız savaş uçağı KIZILELMA'nın ilk teslimatlarının bu yıl içinde envantere girmesi beklenirken, Milli Muharip Uçak KAAN projesinde seri üretim sözleşmesi imzalanarak özgün motor projesinde kritik tasarım aşamasına geçilecek.

​İnsansız sistemlerdeki yetkinlik, gemiden iniş kalkış yapabilen Bayraktar TB3 ve yapay zeka destekli TB2T-AI modellerinin teslimatlarıyla pekiştirilecek. Bu hamleler, Türkiye'nin küresel SİHA pazarındaki pazar payını korumasının ötesinde, teknolojik üstünlüğünü bir üst lige taşımasını hedefliyor.

​Milli uçak gemisi ve zırhlı birliklerde modernizasyon

​Deniz kuvvetleri stratejisinde MUGEM olarak adlandırılan 60 bin tonluk Milli Uçak Gemisi projesinde 2026 yılında üretim faaliyetleri resmen başlıyor. TCG Anadolu’nun üç katı büyüklüğündeki bu devasa platform, Türkiye’nin mavi vatan doktrinini kıtalararası seviyeye taşıyacak en somut yatırım olarak dikkat çekiyor.

​Kara gücünde ise ALTAY tankı projesinde seri üretim hattından çıkan çift haneli rakamlardaki teslimatlar Kara Kuvvetleri Komutanlığı envanterine dahil edilecek. Bu gelişme, zırhlı birliklerin ateş gücü ve beka kabiliyetinde yerli motor ve sistemlerle sağlanan tam bağımsızlığı temsil ediyor.

​Yüksek teknoloji ve kuantum odaklı Ar-Ge

​Türkiye, 2026 yılında konvansiyonel silahların ötesine geçerek lazer silah sistemleri ve kuantum teknolojilerine yoğunlaşıyor. GİZEM Projesi kapsamında yüksek güçlü lazer silahlarının sahaya inmesi planlanırken, denizaltı tespitinde kullanılacak kuantum manyetometre projeleri sektörün Ar-Ge derinliğini kanıtlıyor.

​ANALİZ:

​Endeks24 analistlerinin rasyo analizleri ve sektörel projeksiyonları, savunma sanayisindeki bu teknolojik sıçramanın BIST Savunma endeksi bileşenleri üzerinde orta vadeli çarpan genişlemesi yaratacağını öngörüyor. Şirketlerin platform üretiminden yüksek katma değerli bileşen (motor, çip, yapay zeka) üretimine geçmesi, ihracat birim değerini yukarı yönlü tetiklemektedir.

​İndirgenmiş nakit akımları (İNA) modellemelerimize göre, 2026 yılındaki seri üretim teslimatları, sektör paydaşlarının bilançolarında nakit akışını stabilize edecek ve yüksek Ar-Ge maliyetlerinin operasyonel kara dönüşme hızını artıracaktır. Özellikle havacılık ve insansız sistemler odaklı şirketlerde sipariş defterlerinin (backlog) tarihi zirvelere ulaşması bekleniyor.

​Kısa vadede teslimat takvimine bağlı olarak operasyonel verimlilik artışı, uzun vadede ise kuantum ve lazer gibi yıkıcı teknolojilerle küresel pazarda "oyun kurucu" pozisyonu hedeflenmektedir. 2026 yılı, Türk savunma sanayisi için finansal büyümenin teknolojik egemenlik ile birleştiği bir yıl olacaktır.

ENDEKS24 ANALİZ MASASI

​Savunma sanayisindeki teknolojik derinleşmenin stratejik etkileri

​Şeffaflık ve Metodoloji Beyanı: Küçük yatırımcıyı koruma ve doğru bilgilendirme misyonumuz kapsamında; bu analiz Endeks24 Analiz ve Araştırma Kurulu denetiminde, rasyonel metodolojilerle hazırlanmıştır. Kurul yapımız ve analiz ilkelerimiz hakkında detaylı bilgi için aşağıdaki linke tıklayabilirsiniz.

​LİNK : https://www.endeks24.com/analiz-ve-arastirma-kurulu

​Yasal Uyarı: Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir.

Zirvenin açılışında konuşan Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, sektörün ihracattaki performansına dikkat çekerek, belirlenen istihdam hedefinin iddialı olduğunu ancak mevcut büyüme ivmesiyle ulaşılabilir göründüğünü ifade etti.

Sektörde istihdam 100 bin kişiyi aştı

Savunma ve havacılık sanayii, 2020’li yıllarda 100 binin üzerinde istihdama ulaştı. Yeni hedef, 2024 sonu itibarıyla gelinen seviyenin üzerine, üç yıl içinde yaklaşık 58 bin ilave istihdam anlamına geliyor.

Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün, sektörün bir ekosistem olarak büyümeyi sürdürdüğünü ve bu yapının istihdam artışını desteklediğini belirtti.

Ciro ve verimlilik göstergeleri

Türkiye’nin savunma sanayii cirosu yaklaşık 20 milyar dolar seviyesinde bulunuyor. Çalışan başına düşen ciro 2023’te 160 bin dolar olarak hesaplanırken, son dönemde savunma harcamalarındaki artış, ihracat ve teslimat hacmiyle birlikte bu rakamın 200 bin dolara yaklaştığı kaydedildi.

İstihdamın yüzde 50’den fazla artmasının, sektör genelinde yüksek bir ciro artışı beklentisiyle birlikte değerlendirildiği ifade ediliyor.

Yeni yatırımlar istihdamı destekleyecek

İstihdam artışında ASELSAN ve TUSAŞ’ın yeni üretim yatırımlarının tamamlanması, Ankara’daki HUB ve İstanbul’daki SAHA gibi sanayi bölgelerinde yürütülen projeler, büyüyen özel şirketlerin ilave yatırımları ve deprem bölgelerinde TSKGV vakfı bünyesinde hayata geçirilen yatırımların etkili olması bekleniyor.

Bu yatırımların ürün satışlarının kısa vadede sınırlı kalabileceği, ancak orta vadede sektörün satış ve ihracat gelirlerinde belirgin bir artış yaratacağı öngörülüyor. Savunma ve havacılık sektörüne ilişkin 2025 yılı genel verilerinin Ocak ayı sonunda açıklanması planlanıyor.

Yetkinlik ve insan kaynağı vurgusu

Cevdet Yılmaz, savunma sanayiinin yüksek teknolojiye dayalı yapısının diğer sektörleri de dönüştürdüğünü belirterek, yetenek gelişiminde yalnızca mevcut ihtiyaçlara değil, geleceğin gereksinimlerine de odaklanan bir eğitim yaklaşımına ihtiyaç olduğunu söyledi.

Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün ise Milli Yetkinlik Hamlesi temelinde uzun vadeli bir yetenek planlaması yürüttüklerini, teknolojik bağımsızlığın insan kaynağıyla birlikte güçlendiğini vurguladı.

Zirvede konuşan sektör temsilcileri, savunma sanayiinde geliştirilen ürünlerin seri üretim aşamasına geldiğini ve bu sürecin nitelikli insan kaynağı ihtiyacını daha da artırdığını dile getirdi.

Eurostat sınıflamasına göre savunma ve havacılık ürünlerinin tamamı yüksek teknolojili ve orta yüksek teknolojili ürünler kategorisinde yer alıyor. Bu durum, savunma sanayiinin Türkiye’nin katma değeri yüksek ihracat yapısındaki rolünü daha görünür hale getirdi.

Yüksek teknolojili ihracatta savunma etkisi

Türkiye’nin yüksek ve orta yüksek teknolojili ürün ihracatı 2025’te toplamda yüzde 10,74 artarak 112 milyar 22 milyon dolara ulaştı. Savunma ve havacılık ihracatı hariç tutulduğunda ise bu tutar 102 milyar 6 milyon dolar olarak gerçekleşti.

Savunma ve havacılık hariç yüksek ve orta yüksek teknolojili ürün ihracatındaki artış oranı yüzde 8,03 seviyesinde kaldı. Buna rağmen bu oran, genel ihracat artışının üzerinde gerçekleşerek stratejik öneme sahip ürün gruplarındaki büyümenin sürdüğüne işaret etti.

Toplam ihracat içindeki katkı artıyor

Savunma ve havacılık sektörünün yüksek ve orta yüksek teknolojili ürünler içindeki katkısı son yıllarda belirgin şekilde arttı. 2022 yılında bu katkı 1,72 puan seviyesindeyken, 2025 itibarıyla 3,84 puana yükseldi.

Bu gelişme, savunma sanayiinin yalnızca ihracat hacmiyle değil, aynı zamanda ihracatın teknoloji bileşimi üzerindeki etkisiyle de öne çıktığını gösteriyor.

İmalat sanayiinde pay yükseldi

Savunma ve havacılık sanayii, enerji ve madencilik dışındaki üretim kapasitesini yansıtan imalat sanayii kapsamında değerlendiriliyor. İmalat sanayii ihracatı içinde yüksek ve orta yüksek teknolojili ürünlerin payı, savunma ve havacılık hariç tutulduğunda sınırlı bir artış gösterdi.

Bu pay, 2023’te yüzde 38,07 iken 2024’te yüzde 39,58’e yükseldi. Savunma ve havacılık dahil edildiğinde ise aynı yıllarda oranlar sırasıyla yüzde 40,38 ve yüzde 41,03 oldu. 2025’te bu oran yüzde 43,47’ye ulaştı.

Katma değerli üretim izleniyor

Veriler, savunma sanayiinin imalat sanayii içindeki yüksek teknolojili üretim ve ihracat payını yukarı çektiğini ortaya koyuyor. Bu eğilimin, Türkiye’nin uzun vadeli sanayi ve ihracat stratejileri açısından yakından takip edilen bir gösterge olduğu belirtiliyor.