İran’da ülke geneline yayılan protestolar ve yıllardır süren dış baskılara rağmen, İslam Cumhuriyeti’nin güvenlik elitinde belirgin bir ayrışma yaşanmadığı belirtiliyor. Reuters’e konuşan diplomatlar, bölgesel kaynaklar ve analistlere göre, sokaklardaki gösteriler üst düzeyde bir kopuş yaratmadığı sürece mevcut düzenin zayıflamış olsa da ayakta kalması bekleniyor.
Trump’tan askeri müdahale mesajı
Baskıyı artıran unsurlardan biri, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik açıklamaları oldu. Trump, geçen yıl İsrail ve ABD’nin İran’ın nükleer programına ve üst düzey yetkililerine yönelik saldırılarının ardından patlak veren protestoların sert şekilde bastırılmasını gerekçe göstererek askeri müdahale tehdidinde bulundu. Reuters’e konuşan bir Beyaz Saray yetkilisi, Trump’ın İran için “tüm seçeneklere” sahip olduğunu söyledi.
Protestolarda can kaybı tartışması
İranlı bir yetkili, protestolarda yaklaşık 2 bin kişinin hayatını kaybettiğini açıklarken, ölümlerden “terörist unsurları” sorumlu tuttu. ABD merkezli insan hakları grubu HRANA ise 573 ölümü doğruladığını, bunların 503’ünün protestocu, 69’unun güvenlik görevlisi olduğunu bildirdi. İran yönetimi resmî bir toplam sayı açıklamazken, Reuters rakamları bağımsız olarak doğrulayamadı.
Güvenlik mimarisi rejimin dayanağı olarak görülüyor
İran asıllı Amerikalı akademisyen Vali Nasr, Devrim Muhafızları ve Basij güçleriyle desteklenen, yaklaşık bir milyon kişilik katmanlı güvenlik yapısının dış baskıyla parçalanmasının zor olduğunu ifade etti. Nasr’a göre, sokaklardaki protestoların sonuç üretmesi için güvenlik güçlerinin bir bölümünün taraf değiştirmesi gerekiyor.
Ekonomik ve stratejik baskılar derinleşiyor
Analistlere göre, İslam Cumhuriyeti 1979’dan bu yana en ciddi sınamalarından biriyle karşı karşıya. Yaptırımların ekonomiyi baskıladığı, nükleer programın zayıfladığı ve İsrail ile ABD’nin bölgesel baskısının arttığı belirtiliyor. Buna rağmen, 86 yaşındaki Yüksek Lider Ayetullah Ali Hamaney’in daha önceki büyük protesto dalgalarını atlattığı ve yönetimin kurumsal dayanıklılığını koruduğu vurgulanıyor.
Washington’da seçenekler tartışılıyor
Trump’ın protestolara yönelik sert söylemleri Washington’da farklı senaryoların gündeme gelmesine yol açtı. Analistlere göre, “Venezuela modeli” olarak adlandırılan ve üst düzey liderliği hedef alıp devlet aygıtının korunmasını öngören yaklaşım bazı çevrelerde tartışılıyor. Ancak İran’ın güvenlik yapısı, nüfus büyüklüğü ve etnik çeşitliliği nedeniyle bu tür bir senaryonun yüksek riskler barındırdığı ifade ediliyor.
