Irak’ta gelişen ve milyarlarca dolarlık bir gelir kaynağına dönüşen akaryakıt kaçakçılığı ağı, İran’a ve müttefiklerine ekonomik avantaj sağlıyor. Reuters’a konuşan beş kaynak ve üç istihbarat raporuna göre, kaçakçılık ağı, Irak hükümetinin sübvansiyonlu yakıt politikalarını ve asfalt fabrikalarını kullanarak ağır yakıt yağını yasa dışı yollarla Asya pazarına yönlendiriyor.

Bu yasa dışı ticaretin, İran’ın ABD yaptırımlarını delmesine yardımcı olduğu ve Irak’ın sübvansiyonlu yakıt fiyatlandırmasından yararlanarak kâr marjlarını artırdığı belirtiliyor. Kaçakçılık faaliyetlerinin, İran destekli Asaib Ehl el-Hak (AAH) ve Kataib Hizbullah gibi gruplar tarafından organize edildiği ifade ediliyor.

Kaçakçılığın işleyişi

Kaçakçılık ağı, sübvansiyonlu yakıt tahsislerinden faydalanarak başlıyor. Irak hükümeti tarafından düşük fiyatlarla asfalt fabrikalarına tahsis edilen ağır yakıt yağı (HSFO), ihtiyaçların abartılması ya da sahte belgelerle ihraç edilmesi yoluyla yurtdışına yönlendiriliyor.

Kaçakçılık iki temel rota üzerinden gerçekleştiriliyor:

  1. İran yakıtıyla karıştırma: İran’dan gelen yakıt, Irak’a aitmiş gibi gösterilerek Asya pazarına daha yüksek fiyatlarla satılıyor.
  2. Doğrudan ihracat: Irak’taki asfalt tesislerinden çıkarılan yakıt yağı, sahte belgelerle ihracata yönlendiriliyor.

Bu operasyonun merkez noktaları arasında Basra’nın Khor Al Zubair ve Umm Qasr limanları bulunuyor. Gemi-gemi transferleri sırasında yapılan harmanlama işlemleriyle kaçakçılık daha da karmaşık hale geliyor.

Hükümetin rolü ve İran bağlantıları

Başbakan Muhammed Şii el-Sudani’nin 2022’de göreve gelmesinden bu yana kaçakçılığın daha organize bir yapıya kavuştuğu belirtiliyor. Devlet Madencilik Endüstrisi Şirketi gibi resmi kuruluşlar, özel şirketlerle ortak çalışarak yasa dışı ticaretin altyapısını oluşturuyor. Bu şirketlerin bir kısmı, İran destekli Asaib Ehl el-Hak (AAH) tarafından kontrol ediliyor.

ABD’nin tepkisi ve yaptırım riski

Bu faaliyetler, Irak’ı ABD yaptırımlarıyla karşı karşıya bırakabilir. Özellikle İran’a ekonomik avantaj sağlayan bu ticaretin, Washington yönetimi tarafından dikkatle izlendiği belirtiliyor. ABD Hazine Bakanlığı ve Dışişleri Bakanlığı, bu konuda doğrudan bir açıklama yapmaktan kaçınsa da, yasa dışı ticaretin engellenmesi için Irak hükümetine baskı yapıldığını doğruladı.

Hükümetin attığı adımlar

Sudani hükümeti, temmuz ayında sübvansiyonlu yakıt fiyatlarını artırarak ve asfalt fabrikalarına verilen tahsisatları düşürerek kaçakçılığı sınırlama çabası içine girdi. Ancak uzmanlar, bu adımların yetersiz kalabileceği ve hükümetin İran destekli gruplar üzerindeki etkisinin sınırlı olduğu görüşünde.

Yasadışı ticaretin, Irak’ın resmi yakıt ihracatını da etkilediği belirtiliyor. 2023 yılında Irak’ın akaryakıt ihracatı 18 milyon tonun üzerine çıkarak tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı. Ancak bu artışın bir kısmının kaçak yollarla gerçekleştirildiği düşünülüyor.