Uluslararası Para Fonu (IMF) Başkanı Kristalina Georgieva, küresel ekonominin kalıcı biçimde yüksek enerji fiyatları, rekor kamu borcu ve yapay zekâ yatırım patlamasından kaynaklanan risklerin tehdidi altında olduğunu söyledi. Georgieva, Körfez'deki savaş yakında sona erse bile yüksek enerji fiyatları sorununun bir süre daha devam edeceğini belirtti.
Georgieva, gelecek hafta Bangkok'ta yapılacak IMF ve Dünya Bankası Yıllık Toplantıları öncesindeki konuşmasında dünyanın iki yöne çekildiğini anlattı: Orta Doğu'daki çatışmalardan kaynaklanan olumsuz enerji arz şoku ve yapay zekâdan gelen, enflasyonu da besleyen olumlu talep şoku. "Bu iki gücün birleşik etkisi dünya genelinde son derece dengesiz" dedi.
"Petrol 100 dolarda, rafineri marjı 100 dolar daha ekliyor"
IMF Başkanı, petrol fiyatlarının varil başına 100 dolarda kaldığını, zarar gören rafineri kapasitesinin motorin gibi temel ürünlerde varil başına 100 dolar daha marj eklediğini söyledi. Kış ısınma sezonunun talebi artıracağını, Hürmüz Boğazı'ndan sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatına yönelik tehditler nedeniyle doğal gaz arzının kısıtlı kaldığını belirtti.
Georgieva'ya göre yüksek enerji fiyatları enflasyonu, politika faizlerini ve gösterge tahvil faizlerini yukarı itiyor. ABD, Almanya ve Japonya'nın 10 yıllık tahvil faizleri sırasıyla 2007, 2009 ve 1996'dan bu yana en yüksek düzeylerde bulunuyor.
Büyüme tahminlerinde en sert indirim savaş ekonomilerinde
Georgieva, Bangkok'ta açıklanacak yeni büyüme tahminlerinde en büyük aşağı yönlü revizyonların savaştan zarar gören ekonomilerde olacağını söyledi. Bunlar arasında Ukrayna ile İran saldırılarından ve enerji ihracatındaki sert düşüşten etkilenen Körfez ülkeleri yer alıyor. IMF temmuzda 2026 için küresel büyümeyi yüzde 3,0, 2027 için yüzde 3,4 olarak öngörmüştü. Georgieva genel tahminin değişip değişmeyeceğine ilişkin işaret vermedi.
"Mali sıkılaşma planı görmüyoruz"
IMF'ye göre kamu borcu İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana en yüksek düzeyde ve 2030'dan önce küresel hasılanın yüzde 100'ünü aşması bekleniyor. Georgieva, başta ABD olmak üzere gelişmiş ekonomileri borç yükünde "en kötü örnekler" olarak niteledi. Yüksek borçlu gelişmiş ekonomilerde inandırıcı orta vadeli mali konsolidasyon planlarına ihtiyaç bulunduğunu, ancak kararlı bir adım görülmediğini söyledi.
Merkez bankalarına: Maliyenin yardımına koşmayın
Georgieva, beş buçuk yıldır hedefin üzerinde seyreden enflasyonda baskıların sürdüğünü belirterek "Şimdi birçok ülkenin para politikasında temkinli bir şahin eğilim için iyi bir zaman olabilir" dedi. ABD Merkez Bankası (Fed), Avrupa Merkez Bankası ve Japonya Merkez Bankası'nın faiz artışlarını "son derece yerinde" buldu.
Konuşmasının ardından yapılan söyleşide, para politikasının en önemli görevinin fiyat istikrarına odaklanmak olduğunu, bunun ancak bağımsız merkez bankalarıyla mümkün olabileceğini söyledi. Merkez bankalarının borç satın alarak maliye üzerindeki yükü hafifletmesi yönündeki baskılara direnmesi gerektiğini belirten Georgieva, "Buna mali aktörlerin yardımına koşan parasal kovboylar diyorum. Mesajım şu: Lütfen yapmayın" dedi.
Yapay zekâda hayal kırıklığı uyarısı
Georgieva, yapay zekâ yatırımlarının hasılaya oranının demiryolu, elektrik şebekesi ve telekomünikasyon altyapısı dönemlerindeki oranları aşmasının muhtemel olduğunu söyledi. Şirketler üzerinde yüksek değerlemeleri haklı çıkaracak verimlilik ve kâr artışı baskısı bulunduğunu, piyasadaki bir hayal kırıklığının "geniş kapsamlı bir şoka" dönüşebileceğini belirtti. IMF araştırmalarına göre doğru yönetilen yapay zekâ küresel büyümeye yılda yarım puan ekleyebilir.
Arka plan
ABD Enerji Enformasyon İdaresi 6 Ekim'de Brent petrol için dördüncü çeyrek tahminini 105 dolara yükseltti. Fed eylülde faizi 25 baz puan artırmış, Hindistan Merkez Bankası da 7 Ekim'de politika faizini yükseltmişti.
