ABD ile İran arasında haftalardır devam eden çatışmaları sona erdirmeye yönelik diplomatik girişimler sürerken, Körfez hattında askeri tansiyon yeniden yükseldi. Reuters’ın aktardığı bilgilere göre CIA tarafından hazırlanan bir istihbarat değerlendirmesi, İran’ın ABD tarafından uygulanan liman ablukasına rağmen yaklaşık dört ay boyunca ciddi ekonomik baskıya maruz kalmadan ayakta kalabileceğini ortaya koydu.
Söz konusu değerlendirme, Washington yönetiminin ekonomik baskı stratejisinin kısa vadede Tahran üzerinde beklenen ölçüde sonuç üretmeyebileceğine işaret etti. ABD yönetimi, savaşın uzamasının iç kamuoyunda siyasi maliyet oluşturmasından kaçınırken, İran’ın direnç kapasitesine ilişkin analizler diplomatik sürecin seyrini doğrudan etkileyen başlıklardan biri haline geldi.
Washington Post’un ilk kez gündeme taşıdığı CIA analizine göre İran’ın enerji ihracatı, alternatif ticaret kanalları ve bölgesel lojistik ağları sayesinde kısa vadeli abluka baskısını yönetebileceği değerlendiriliyor. Konuya yakın bir ABD’li yetkili, değerlendirmenin “Tahran’ın ekonomik kırılganlığının beklenenden daha düşük olduğu” yönünde mesaj verdiğini aktardı.
ABD tarafı ise analizde öne çıkan yorumlara temkinli yaklaştı. Üst düzey bir ABD istihbarat yetkilisi, ablukanın İran ekonomisinde ciddi hasar yarattığını belirterek “ticaretin kesildiğini, gelir akışının baskılandığını ve ekonomik sistem üzerinde ağır maliyet oluştuğunu” savundu. Yetkili, CIA değerlendirmesine ilişkin bazı yorumların eksik veya yanlış yansıtıldığını ifade etti.
Diplomatik temasların sürdüğü süreçte, sahadaki askeri hareketlilik ise dikkat çekici biçimde arttı. İran’a yakın Fars Haber Ajansı, Hürmüz Boğazı çevresinde İran güçleri ile ABD savaş gemileri arasında yeni çatışmalar yaşandığını duyurdu. İran merkezli Tasnim Haber Ajansı daha sonra bölgedeki durumun sakinleştiğini bildirse de yeni çatışma riskinin sürdüğünü aktardı.
ABD ordusu da İran bağlantılı iki geminin bir İran limanına ilerlemeye çalıştığını ve müdahale sonrası geri çekildiklerini açıkladı. Pentagon kaynakları, ABD savaş uçaklarının gemileri doğrudan hedef almadığını ancak caydırıcı müdahalede bulunduğunu bildirdi.
Hürmüz hattı yeniden küresel risk merkezi oldu
Gerilim yalnızca deniz hattıyla sınırlı kalmadı. Birleşik Arap Emirlikleri, İran’dan fırlatıldığı belirtilen iki balistik füze ve üç insansız hava aracının hava savunma sistemleri tarafından engellendiğini açıkladı. Saldırılarda üç kişinin orta derecede yaralandığı bildirildi.
İran, savaşın başlamasından bu yana Körfez’de ABD askeri üslerine ev sahipliği yapan ülkeleri zaman zaman hedef alabileceği yönünde sert mesajlar veriyordu. Özellikle ABD’nin “Özgürlük Projesi” adı altında Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemilere askeri eskort sağlama planı açıklaması sonrası bölgede tansiyon belirgin şekilde yükseldi.
ABD Başkanı Donald Trump ise Perşembe günü yaptığı açıklamada ateşkesin teknik olarak hâlâ yürürlükte olduğunu savundu. Trump, boğaz çevresindeki çatışmalara rağmen diplomatik sürecin tamamen çökmediğini ifade etti.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da Roma’da yaptığı açıklamada Washington’un İran’dan resmi yanıt beklediğini belirtti. Rubio, “Bugün bir şey bilmeliyiz” diyerek müzakerelerde kritik aşamaya girildiğini söyledi.
İran Dışişleri Bakanlığı ise ABD’nin ateşkesi ihlal ettiğini savunmayı sürdürdü. İran Dışişleri Bakanı Abbas Araqchi, diplomatik çözüm ihtimali belirdiğinde Washington’un yeniden askeri seçeneğe yöneldiğini söyledi.
Petrol piyasalarında dalgalanma büyüyor
Hürmüz Boğazı çevresindeki gerilim küresel enerji piyasalarını da doğrudan etkiliyor. Brent petrol fiyatı yeniden 101 dolar seviyesinin üzerine çıkarken, enerji piyasalarında oynaklığın arttığı gözlemleniyor. Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık %20’sinin geçtiği stratejik enerji koridoru konumunda bulunuyor.
Piyasalarda özellikle tanker sigorta maliyetleri, navlun fiyatları ve enerji şirketlerinin tedarik risklerine ilişkin endişeler öne çıkıyor. Enerji analistleri, boğazdaki gerilimin uzun sürmesi halinde Asya ve Avrupa’daki rafineri maliyetlerinin de artabileceğini değerlendiriyor.
ABD Hazine Bakanlığı ise İran’a yönelik ekonomik baskıyı artıran yeni yaptırımlar açıkladı. Washington yönetimi, İran’ın Shahed tipi insansız hava araçlarının üretiminde kullanılan parça ve hammaddelerin tedarikine destek verdikleri gerekçesiyle Çin ve Hong Kong merkezli 10 kişi ve şirkete yaptırım uyguladı.
Açıklamada, İran’ın askeri üretim kapasitesini yeniden inşa etmesini engellemek amacıyla yeni ekonomik tedbirlerin sürebileceği belirtildi. ABD ayrıca İran petrol ticaretine destek veren yabancı finans kuruluşlarına yönelik ikincil yaptırım ihtimalini de gündemde tuttu.
