Ayçiçeği yağı, Türk mutfağının en çok tükettiği temel gıdalardan biri ve fiyatındaki her hareket doğrudan market fişine yansıyor. Resmi Gazete'de yayımlanan yeni Cumhurbaşkanı Kararı, bu ürünün ithalat kapısını geçen yıla göre belirgin biçimde araladı: yağlık ayçiçeği tohumu kontenjanı büyütüldü, tohumda gümrük vergisi sıfıra çekildi. Peki bu yıl kapı neden daha geniş açıldı.
Bu yıl kapı neden daha geniş açıldı
4 Temmuz 2026 tarihli karar, 11 Ocak 2027 ile 31 Mayıs 2027 arasında 1 milyon 250 bin ton yağlık ayçiçeği tohumu ithalatına yüzde sıfır, bunun karşılığı 500 bin ton ham ayçiçeği yağı ithalatına yüzde 20 gümrük vergisiyle kontenjan tanıyor. Farkı geçen yılla kıyaslamak gerekiyor: bir önceki dönemde kontenjan 1 milyon tonla sınırlıydı ve tohumda yüzde 8 vergi vardı. Bu yıl hem miktar arttı hem de tohumdaki vergi tamamen kalktı.
Genişlemenin arkasında, ekonomi gündemindeki gıda fiyatı baskısı ve arz tarafındaki daralma var. Olumsuz iklim koşulları rekolteyi düşürürken, küresel piyasadaki dalgalanma ayçiçeği yağında maliyeti yukarı itiyor. Kararın gerekçesinde, iç piyasada oluşabilecek spekülatif fiyat hareketlerine karşı arz güvenliğini korumak ve sanayicinin hammadde ihtiyacını karşılamak öne çıkıyor.
Kararın merkezinde tek denge var: temel bir gıdada arz güvenliği ile çiftçinin gelirini koruma çizgisini aynı anda tutturmak.
Öncelik yerli çiftçide, lisans devredilemez
Kontenjan otomatik ve sınırsız bir ithalat serbestisi değil. Dağıtımda, 1 Temmuz ile 30 Kasım arasında yerli yağlık ayçiçeği tohumu alımı yapan, ham veya rafine ayçiçeği yağı üreten sanayici firmalara öncelik verilecek. Böylece ithalat imkânı, yerli üretimden alım yapma şartına bağlanmış oluyor. İthalat için İthalat Genel Müdürlüğü lisans düzenleyecek ve bu lisans üçüncü kişilere devredilemeyecek, yani kontenjan hakkı bir ticaret metaına dönüşemeyecek.
Tüketici açısından ne anlama geliyor
Düşük vergili ve daha geniş bir kontenjan, sanayicinin hammadde maliyetini teorik olarak aşağı çekerek raf fiyatındaki baskıyı hafifletebilir. Ancak fiyatın tek belirleyeni ithalat vergisi değil: kur, küresel ayçiçeği yağı fiyatı ve talep de tabloyu şekillendiriyor. Kararın market fişine yansıması, kontenjanın ne kadarının kullanıldığına ve küresel fiyatların seyrine bağlı olacak.
Küçük yatırımcıyı koruma ve doğru bilgilendirme misyonumuz kapsamında, bu analiz Endeks24 Analiz ve Araştırma Kurulu denetiminde, rasyonel metodolojilerle hazırlanmıştır. Kurul yapımız ve analiz ilkelerimiz hakkında detaylı bilgi için Analiz ve Araştırma Kurulu sayfamızı inceleyebilirsiniz.
