Kısaca
  • ABD Ticaret Bakanlığı, beş ülkeye gelişmiş çip ihracatını lisansa bağlayan kuralı 16 Kasım 2026'da açıkladı.
  • Kural, D:5 ülke grubundaki ve Makao'daki şirketlere veri merkezlerinden 12 milyonun üzerinde toplam TPP düzeyinde erişimi de lisansa bağlıyor.
  • Kural 19 Kasım 2026'da Federal Register'da yayımlanacak ve yayımla yürürlüğe girecek; yorumlar 60 gün içinde alınacak.
  • 16 Kasım'da ABD'de SOX yüzde 5,28 düştü; kural kaydı ABD Doğu saatiyle 16.15'te işlendi.

ABD Ticaret Bakanlığı'na bağlı Sanayi ve Güvenlik Bürosu, 16 Kasım 2026'da ara nihai kuralı açıkladı. Kural, gelişmiş yarı iletkenlerin Endonezya, Malezya, Singapur, Tayland ve Brezilya'ya ihracatını lisansa bağlıyor ve veri merkezleri üzerinden uzaktan erişimi sınırlıyor.

Büronun duyurusuna göre kural, Hazine Bakanlığı ve Ulusal Güvenlik Konseyi tarafından ve onların talimatıyla yazıldı. Amaç, mevcut kısıtlamaların üçüncü ülkelerdeki veri merkezleri üzerinden aşılmasını önlemek. Kural metninde "yapay zekâ" yerine "süper zeka" (SI) terimi kullanılıyor; bu ifade, ABD'de 14434 sayılı başkanlık kararnamesi uyarınca benimsendi.

Beş ülkeye ihracat lisansa bağlanıyor

Mevcut lisans şartlarına ek olarak Endonezya, Malezya, Singapur, Tayland ve Brezilya'ya gelişmiş yarı iletken ihracatı, yeniden ihracatı ve ülke içi devri lisansa bağlanıyor. Ticaret Bakanı, başka ülkeleri de listeye ekleyebilecek.

Merkezi ya da nihai ana şirketi ABD'de bulunan alıcılar bu şarttan muaf. Bunun için kuralda öngörülen raporlama koşullarının yerine getirilmesi gerekiyor.

Veri merkezlerinde 12 milyon TPP eşiği

Kuralın ikinci ayağı, merkezi ya da nihai ana şirketi Makao'da veya ihracat kurallarındaki D:5 ülke grubunda bulunan şirketlere yönelik. Metin ülkeleri tek tek saymıyor, D:5 grubuna atıf yapıyor.

Veri merkezleri bu şirketlere 12.000.000 toplam işlem performansının (TPP) üzerinde erişim sağlayacaksa, çipleri gönderen taraflar lisans almak zorunda. Eşik, birbirine bağlı veri merkezlerinin toplamı için de geçerli. Başvurular tek tek değerlendirilecek.

Kuraldan önce bu hizmeti veren veri merkezleri, hizmete devam etmek için yürürlük tarihinden sonraki 90 gün içinde lisans almalı. Çevrim içi perakendeciler ve sosyal medya şirketlerinin kullandığı ticari öneri sistemleri kapsam dışı.

BaşlıkKuraldaki düzenleme
Lisans istenen ülkelerEndonezya, Malezya, Singapur, Tayland, Brezilya
Veri merkezi eşiği12.000.000 toplam TPP
Mevcut hizmetler için süreYürürlükten sonra 90 gün
Yorum süresiYayımdan sonra 60 gün
Federal Register yayımı19 Kasım 2026 (planlanan)

Kaynak: Sanayi ve Güvenlik Bürosu duyurusu (16 Kasım 2026) ve Federal Register kamu inceleme metni, belge 2026-23529.

Üretici karineleri sıkılaşıyor, yayılım kuralı kalkıyor

Kural, çip üreticileri ve paketleyicilerin gelişmiş düğümlü mantık çiplerini ihraç ederken uyguladığı karineleri de değiştiriyor. Lisans zorunlu ülkelerdeki çip tasarımcıları için karineyi aşma yolları azalıyor.

Metin ayrıca Ocak 2025'te yayımlanan yapay zekâ yayılım kuralını resmen yürürlükten kaldırıyor. Kuralın hiç uygulanmadığı belirtiliyor. Kaldırma kararı Mayıs 2025'te duyurulmuştu.

Çip hisseleri 16 Kasım'da ABD'de, 17 Kasım'da Asya'da geriledi

Federal Register kamu inceleme kaydına göre kural 16 Kasım 2026'da ABD Doğu saatiyle 16.15'te işlendi. Aynı gün ABD'de çip endeksi SOX'un yüzde 5'ten fazla gerilediği seans kapandı. Veriler, düzenleme ile fiyat hareketini yan yana gösteriyor; hareketin nedeni kaynaklarda belirtilmiyor.

VarlıkSeansDeğişim (yüzde)
SOX çip endeksi16 Kasım, kapanış-5,28
Nvidia (NVDA)16 Kasım, kapanış-4,12
AMD16 Kasım, kapanış-5,58
Broadcom (AVGO)16 Kasım, kapanış-3,92
TSMC (TSM, ABD'de)16 Kasım, kapanış-6,34
TSMC (Tayvan)17 Kasım, kapanış-2,03
Samsung Electronics17 Kasım, kapanış-3,30
SK hynix17 Kasım, kapanış-1,96

Kaynak: borsa kapanış verileri, 17 Kasım 2026 saat 07.31 itibarıyla (Türkiye saati). Değişimler önceki seans kapanışına göredir; eksi değer düşüşü gösterir.

Asya'da TSMC'nin Tayvan'daki hissesi, Samsung ve SK hynix 17 Kasım seansını düşüşle kapattı. Çip hisseleri, 13 Kasım'da AMD ve Broadcom'daki düşüşle de ekside kalmıştı. TSMC, üçüncü çeyrek kârının yüzde 69 arttığını 15 Ekim 2026'da duyurmuştu.