Türkiye genelinde 1 Temmuz'da yaygınlaştırılan Depozitosu Olan Ambalajlar sistemi, yaklaşık iki haftada 30 milyonun üzerinde plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajını geri dönüşüm zincirine aldı. TÜÇA Başkanı Nurullah Öztürk'ün CNBC-e'ye verdiği bilgiye göre yıl sonu hedefi 4 milyarın üzerinde ambalaj. İlk sonuçlar vatandaş ilgisinin güçlü olduğunu gösterirken, iade makinelerinde günlük 200 adet sınırının başkalarına ait bilgilerle aşılması yeni bir önlemi gündeme getirdi. 17 Temmuz'dan itibaren TCKN ve cep telefonu girişi geçici olarak kısıtlanacak, işlemlerin yalnızca DOA uygulamasındaki QR kod üzerinden yapılması planlanıyor.
DOA'nın ilk iki haftalık bilançosu
Türkiye'nin 81 ili ve 973 ilçesinde yürütülen sistemde ilk beş günde 7,6 milyon, ilk 10 günde ise 18 milyon 775 bin 861 ambalaj toplandı. Öztürk'ün son açıklamasıyla toplamın yaklaşık iki haftada 30 milyon eşiğini geçtiği bildirildi. Böylece 10 günlük verinin ardından dört gün civarında 11 milyonun üzerinde ilave ambalaj sisteme girmiş oldu.
Sistem kapsamında uygun her ambalaj için 1 lira teşvik bedeli DOA uygulamasındaki dijital cüzdana aktarılıyor. Uygulama 1 Temmuz'da ülke geneline yayılırken market, bakkal, büfe, otel, restoran ve kafelerin de iade zincirine katılması öngörüldü. Sistemin işleyişine ilişkin resmi çerçeve Bakanlığın DOA açıklamasında yer alıyor.
30 milyon, 4 milyarlık hedefin ne kadarına denk geliyor?
Endeks24'ün açıklanan rakamlar üzerinden yaptığı hesaplamaya göre 30 milyon ambalaj, 4 milyarlık yıl sonu hedefinin yaklaşık yüzde 0,75'ine karşılık geliyor. Türkiye'de yıllık yaklaşık 25 milyar içecek ambalajı piyasaya sürüldüğü kabul edildiğinde ilk iki haftalık toplama, yıllık hacmin yaklaşık yüzde 0,12'si düzeyinde.
QR kod kısıtlaması neden geliyor?
TÜÇA, makinelerin uzun süre tek kullanıcı tarafından meşgul edilmesini önlemek için kişi başı günlük limiti 200 ambalaj olarak uyguluyor. Ancak bazı kullanıcıların 1.500-2.000 ambalajla geldiği, yakınlarının TCKN ve cep telefonu numaralarını kullanarak limiti aşmaya çalıştığı tespit edildi.
Öztürk'ün açıklamasına göre TCKN ve cep telefonu numarasıyla giriş 17 Temmuz'dan itibaren belirli bir süre için kısıtlanacak. Yaklaşık iki aylık dönemde makineye yalnızca DOA mobil uygulamasında oluşturulan kişisel QR kodla giriş yapılması planlanıyor. Önlemin amacı günlük sınırı kaldırmak değil, aynı kullanıcının farklı kimlik bilgileriyle arka arkaya işlem açmasını zorlaştırmak.
30 milyonluk başlangıç güçlü bir ilgiye işaret ediyor. Ancak 4 milyarlık hedef için asıl belirleyici, makinelerin kuyruk oluşturmadan çalışması ve iade ağının hızlı büyümesi olacak.
50 bin iade noktası için yol haritası
TÜÇA'nın planına göre sistemin yaklaşık iki yıllık yaygınlaşma döneminin sonunda en az 50 bin iade noktasına ulaşılacak. Bunun yaklaşık 10 bini depozito iade makinesi, 40 binden fazlası ise manuel el terminalleriyle çalışan noktalardan oluşacak. Temmuz sonundan itibaren geleneksel bakkallar ve manuel iade noktalarının da DOA uygulamasındaki “İade Noktası Bul” haritasında gösterilmesi hedefleniyor.
15 milyar liralık yatırım ikiye katlanacak
Öztürk, sistem için bugüne kadar 15 milyar liranın üzerinde yatırım yapıldığını, benzer büyüklükte ilave yatırım planlandığını söyledi. Finansmanın genel bütçeden değil, geliştirilmiş üretici sorumluluğu kapsamında içecek üreticilerinden sağlandığını belirtti. Sistemin tam ölçeğe ulaşmasıyla ithal ham madde ihtiyacının ve cari açık üzerindeki baskının azalacağı, yatırımın yaklaşık iki yılda kendini amorti edeceği öngörülüyor.
Yıl sonu için 4 milyarın üzerinde ambalaj toplama hedefi korunurken otel, restoran ve kafaların Depozito Bilgi Yönetim Sistemi'ne kaydolması isteniyor. Kurum, bu işletmelerin depozitolu ambalajları çöpe göndermek yerine yetkili operatörlere teslim etmesinin toplama hacmini önemli ölçüde artıracağını değerlendiriyor.
